อลังสูตร

อลังสูตร (Aṅguttara Nikāya 8.78) เป็นพระสูตรที่พระสารีบุตรเถระแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยเน้นย้ำถึงคุณสมบัติที่ทำให้ภิกษุเป็นผู้ "เพียงพอสำหรับตนเอง" (ดูแลตนเองได้) และ "เพียงพอสำหรับผู้อื่น" (สามารถสอนหรือเป็นที่พึ่งแก่ผู้อื่นได้) ผ่านการจำแนกองค์ธรรม 6 ประการ ซึ่งหากขาดคุณสมบัติบางประการไป จะทำให้ความสามารถในการเกื้อกูลตนเองหรือผู้อื่นลดหย่อนลงไปตามลำดับ

หัวใจสำคัญของพระสูตรคือองค์ธรรม 6 ประการที่ประกอบกันเป็นผู้ที่มีความสมบูรณ์ ดังนี้:

• ขิปปนิสนฺติ: ความเป็นผู้มีไหวพริบเร็วในธรรมที่เป็นกุศล
• สุตานํ ธมฺมานํ ธารณชาติโก: ความเป็นผู้ทรงจำธรรมที่ได้สดับมา
• ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถูปปริกฺขิตา: ความเป็นผู้พิจารณาอรรถแห่งธรรมที่ทรงจำไว้
• ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโน: ความเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม
• กลฺยาณวาโจ: ความเป็นผู้มีวาจางาม สื่อสารธรรมได้ชัดเจน เข้าใจง่าย
• สนฺทสฺสโก/สมาทปโก: ความเป็นผู้สามารถชี้แจง แนะนำ จูงใจ และให้เพื่อนพรหมจรรย์ร่าเริงยินดีได้

พระสารีบุตรชี้ให้เห็นว่า ภิกษุผู้มีองค์ประกอบครบ 6 ประการย่อมชื่อว่า "เพียงพอทั้งตนเองและผู้อื่น" แต่หากขาดคุณสมบัติไป เช่น ขาดความคล่องแคล่วในการเข้าใจธรรม (ขิปปนิสนฺติ) แต่ยังมีคุณสมบัติอื่นๆ ก็ยังคงจัดอยู่ในกลุ่มที่เพียงพอได้ในระดับที่ต่างกัน นอกจากนี้ยังมีการจำแนกผู้ที่ "เพียงพอเฉพาะตน" (มุ่งเน้นการปฏิบัติส่วนตนแต่ขาดทักษะการสอน) กับผู้ที่ "เพียงพอเฉพาะผู้อื่น" (มีความสามารถในการสื่อสารและถ่ายทอด แต่ยังขาดความเชี่ยวชาญในการปฏิบัติด้วยตนเองอย่างเต็มที่) พระสูตรนี้จึงเป็นบรรทัดฐานสำคัญในการพัฒนาตนเองของบรรพชิตให้มีความสมบูรณ์ทั้งในด้าน "ปริยัติ-ปฏิบัติ-ปฏิเวธ" และ "ทักษะการถ่ายทอด" เพื่อประโยชน์สุขของตนเองและหมู่คณะ