สิลายูปสูตร

สิลายูปสูตร (อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระสารีบุตรเถระได้แก้ไขความเข้าใจผิดของพระจัณฑิกบุตรเกี่ยวกับคำสอนของพระเทวทัต โดยเน้นย้ำถึงสภาวะของจิตที่หลุดพ้นอย่างสมบูรณ์และการตั้งมั่นอยู่ได้อย่างมั่นคงดุจดั่งเสาหิน ซึ่งถือเป็นสภาวะแห่งพระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะกิเลสแล้ว

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการอธิบายว่า จิตที่ "ตั้งมั่นดีแล้ว" (well consolidated) จนสามารถกล่าวอ้างถึงความสำเร็จในทางธรรมว่า "ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว..." นั้น จะต้องมีลักษณะของการรู้แจ้งในสภาวะที่ปราศจากกิเลสเครื่องเศร้าหมอง ดังนี้:

• ปราศจากกิเลสในปัจจุบัน: รู้ว่าจิตปราศจากความโลภ ความโกรธ และความหลง
• ปราศจากกิเลสในอนาคต: รู้ว่าจิตไม่มีทางที่จะกลับไปมีความโลภ ความโกรธ หรือความหลงได้อีก
• ปราศจากการเวียนว่ายตายเกิด: รู้ว่าจิตไม่กลับมาปฏิสนธิในภพภูมิทั้ง 3 (กามภพ, รูปภพ, และอรูปภพ)

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบจิตของผู้ที่หลุดพ้นดีแล้วด้วย "เสาหิน" ที่ปักลึกถึง 8 ศอกและโผล่พ้นดิน 8 ศอก ไม่ว่าจะถูกพายุรุนแรงจากทิศใดพัดผ่าน ก็ไม่สามารถทำให้เสาหินนั้นหวั่นไหวหรือสั่นสะเทือนได้ เช่นเดียวกันกับพระอรหันต์ แม้จะมีรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส และธรรมารมณ์ที่น่าปรารถนา (compelling) มากระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ สิ่งเหล่านั้นก็ไม่สามารถครอบงำหรือยึดครองจิตได้ จิตย่อมมีความสะอาด ปราศจากกิเลส ตั้งมั่น มั่นคง และหยั่งรู้ความดับไปของสังขารอยู่เสมอ