นีวรณสูตรเป็นต้น

พระสูตรในกลุ่ม นีวรณสูตร (AN 9.84-91) เป็นหมวดธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสอนเพื่อการกำจัดสิ่งกั้นขวางทางจิตใจ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติสามารถพัฒนาสมาธิและบรรลุ อิทธิบาท 4 (ฐานแห่งความสำเร็จ) ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ โดยเนื้อหาในพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงกระบวนการชำระจิตใจให้บริสุทธิ์เพื่อรองรับการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน

หลักธรรมสำคัญที่ปรากฏในพระสูตรนี้ประกอบด้วยการละ นิวรณ์ 5 ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้จิตไม่สงบและปัญญาไม่เกิด อันได้แก่ 1) ความพอใจในกาม (กามฉันทะ) 2) ความพยาบาท (พยาบาท) 3) ความหดหู่และง่วงเหงา (ถีนมิทธะ) 4) ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ (อุทธัจจกุกกุจจะ) และ 5) ความลังเลสงสัย (วิจิกิจฉา) เมื่อจิตปราศจากนิวรณ์เหล่านี้ จิตจะมีความพร้อมในการเจริญอิทธิบาท 4 เพื่อนำไปสู่ความสำเร็จในทางธรรม ดังนี้:

• ฉันทะ (ความพอใจใฝ่เรียนรู้)
• วิริยะ (ความเพียรพยายาม)
• จิตตะ (ความเอาใจใส่ฝักใฝ่)
• วิมังสา (ความไตร่ตรองพิจารณาเหตุผล)

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเชื่อมโยงระหว่าง การละนิวรณ์ กับ การเจริญอิทธิบาท โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากจิตยังถูกครอบงำด้วยนิวรณ์ ฐานแห่งความสำเร็จก็ย่อมไม่เกิดขึ้น การหมั่นฝึกฝนสติสัมปชัญญะและสมาธิภาวนาจะช่วยให้บุคคลสามารถก้าวข้ามเครื่องกั้นขวางเหล่านี้ได้ ส่งผลให้จิตตั้งมั่นเป็นสมาธิ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญที่สุดในการพัฒนาปัญญาเพื่อความหลุดพ้นจากอาสวะกิเลสทั้งปวงตามลำดับ