ปาติโมกขัฏฐปนาสูตร

ปาติโมกขัฏฐปนาสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่พระอุบาลีเถระ เพื่อวางหลักเกณฑ์ในการระงับการสวดพระปาติโมกข์ของภิกษุสงฆ์ โดยทรงย้ำถึงความสำคัญของความบริสุทธิ์แห่งหมู่สงฆ์ หากมีบุคคลที่ขาดคุณสมบัติหรือมีมลทินในพระธรรมวินัยเข้าร่วมฟังปาติโมกข์ จะถือว่าการสวดนั้นไม่สมบูรณ์และเป็นเหตุให้ต้องระงับการสวดไว้ก่อนจนกว่าจะมีการแก้ไขให้ถูกต้อง

หลักเกณฑ์เหตุแห่งการระงับการสวดปาติโมกข์ 10 ประการ มีรายละเอียดดังนี้:

• ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิก: มีบุคคลที่กระทำผิดวินัยขั้นสูงสุด (ปาราชิก) นั่งอยู่ในที่ประชุม
• กรณีสงสัยในอาบัติปาราชิก: อยู่ระหว่างการพิจารณาตัดสินว่าบุคคลนั้นต้องอาบัติปาราชิกหรือไม่
• ผู้ยังไม่ได้อุปสมบท: มีผู้ที่ยังมิได้รับการบรรพชาอุปสมบทอย่างถูกต้องนั่งปะปนอยู่
• กรณีสงสัยในสถานะการอุปสมบท: อยู่ระหว่างการตรวจสอบสถานะความเป็นภิกษุของผู้เข้าร่วมประชุม
• ผู้ลาสิกขาไปแล้ว: มีผู้ที่กล่าวคำบอกคืนสิกขา (บอกลาพระธรรมวินัย) นั่งอยู่ในหมู่สงฆ์
• กรณีสงสัยการบอกคืนสิกขา: อยู่ระหว่างการวินิจฉัยว่าบุคคลนั้นได้บอกคืนสิกขาไปจริงหรือไม่
• บัณเฑาะก์: มีบุคคลที่มีลักษณะเป็นบัณเฑาะก์ (ผู้ไร้เพศ) นั่งอยู่ในที่ประชุม
• กรณีสงสัยในลักษณะบัณเฑาะก์: อยู่ระหว่างการตรวจสอบสถานะทางเพศหรือลักษณะของบุคคลนั้น
• ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี: มีบุคคลที่เคยกระทำความผิดฐานข่มขืนหรือประทุษร้ายภิกษุณีนั่งอยู่ในที่ประชุม
• กรณีสงสัยการประทุษร้ายภิกษุณี: อยู่ระหว่างการสอบสวนข้อเท็จจริงว่าบุคคลนั้นได้กระทำความผิดต่อภิกษุณีจริงหรือไม่

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการรักษาความบริสุทธิ์ของสังฆมณฑล เพื่อให้การทำสังฆกรรมเป็นไปอย่างสง่างามและถูกต้องตามธรรมวินัย โดยมุ่งเน้นที่การคัดกรองบุคคลที่ไม่มีสิทธิ์หรือมีมลทินทางวินัยไม่ให้เข้ามาอยู่ในวงล้อมของสงฆ์ผู้บริสุทธิ์ เพื่อป้องกันไม่ให้พระธรรมวินัยด่างพร้อยและเป็นการธำรงไว้ซึ่งความเลื่อมใสศรัทธาของพุทธบริษัท