สารีปุตตสูตร

สารีปุตตสูตร (AN 10.52) เป็นพระธรรมเทศนาที่พระสารีบุตรเถระชี้แนะถึงวิธีการพัฒนาตนเองผ่านการ ตรวจสอบจิตใจของตนเอง โดยเปรียบเทียบว่า หากภิกษุยังไม่สามารถกำหนดรู้จิตผู้อื่นได้ ก็ควรหันมาฝึกฝนเพื่อเป็นผู้เชี่ยวชาญในการกำหนดรู้จิตของตนเองก่อน

หลักการตรวจสอบจิตใจเปรียบได้กับการที่คนหนุ่มสาวส่องกระจกเงาเพื่อตรวจดูความสะอาดของร่างกาย หากพบสิ่งสกปรกก็จะรีบขจัดออก หากไม่พบก็จะเกิดความปลื้มปีติ ภิกษุพึงตรวจสอบกุศลธรรมในใจตนเองด้วยการพิจารณาในหัวข้อสำคัญดังนี้:

• ความอยากได้ (อภิชฌา): พิจารณาว่ามีความโลภมากเกินไปหรือไม่
• ความพยาบาท: พิจารณาความโกรธแค้นหรือคิดร้าย
• ความหดหู่และง่วงเหงา: พิจารณาความขี้เกียจหรือความท้อถอย
• ความฟุ้งซ่านและลังเลสงสัย: พิจารณาความไม่สงบของจิต
• ความบริสุทธิ์ของกายและจิต: พิจารณาว่าจิตใจและร่างกายมีความสะอาดเพียงใด
• ความเพียรและสมาธิ: พิจารณาว่ามีความตั้งมั่นและมีพลังในการปฏิบัติมากน้อยเพียงใด

หากตรวจสอบแล้วพบว่าตนยังมี อกุศลธรรม เหล่านั้น ภิกษุต้องเร่งทำความเพียรเพื่อละทิ้งสิ่งเหล่านั้นโดยด่วน เปรียบเสมือนบุคคลที่ไฟกำลังไหม้ศีรษะหรือเสื้อผ้า ซึ่งต้องรีบดับไฟด้วยความพยายามอย่างยิ่งยวด แต่หากตรวจสอบแล้วพบว่าตนเป็นผู้ที่มี กุศลธรรม พร้อมแล้ว ภิกษุก็ควรตั้งมั่นอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นและฝึกฝนบำเพ็ญเพียรภาวนาให้ยิ่งขึ้นไป เพื่อมุ่งสู่การ สิ้นอาสวะกิเลส ในที่สุด