ฐิติสูตร

ฐิติสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) มุ่งเน้นการสอนเรื่องการพัฒนากุศลธรรม (สภาวะจิตที่ดีงาม) ของนักบวช โดยพระพุทธองค์ทรงย้ำว่า การหยุดนิ่ง (ไม่พัฒนาขึ้น) ในกุศลธรรมนั้นไม่ใช่สิ่งที่น่าสรรเสริญ แต่สิ่งที่ควรปฏิบัติคือการเพิ่มพูนให้เจริญงอกงามอยู่เสมอ

หลักการสำคัญของการพัฒนาจิตคือการ "กำหนดรู้ใจตนเอง" เปรียบเสมือนการส่องกระจกเงาเพื่อสำรวจความสะอาด หากพบความบกพร่องต้องรีบแก้ไข หากสะอาดดีแล้วให้เพียรพยายามยิ่งขึ้น โดยมีการตรวจสอบตนเองในประเด็นสำคัญ ดังนี้:

• อกุศลที่ควรละ: ความโลภ, ความพยาบาท, ความหดหู่, ความฟุ้งซ่าน, ความสงสัย, ความโกรธ, ความเศร้าหมอง, ความกระสับกระส่าย, ความเกียจคร้าน
• กุศลที่ควรเจริญ: ความสันโดษ, ความเมตตา, ความสงบ, ความมั่นใจ, ความรัก, ความบริสุทธิ์ของจิต, ความเพียร และการตั้งมั่นในสมาธิ

พระพุทธองค์ทรงสอนกลวิธีในการจัดการกับอกุศลธรรมอย่างเด็ดขาด โดยเปรียบเทียบว่าหากพบกุศลธรรมบกพร่อง ให้บุคคลนั้นสร้าง "ความเพียรอย่างยิ่งยวด" ราวกับคนที่กำลังมีไฟไหม้อยู่บนศีรษะหรือเสื้อผ้าที่ต้องรีบดับไฟทันที ความพยายามอย่างแรงกล้านี้คือหัวใจสำคัญในการกำจัดอกุศลธรรมออกจากจิตใจ

ในส่วนท้าย พระสูตรแนะนำว่า เมื่อตรวจสอบแล้วพบว่าจิตใจมีความสะอาดผ่องใสและเปี่ยมด้วยกุศลธรรมแล้ว ผู้ปฏิบัติไม่ควรประมาท แต่ให้ใช้กุศลเหล่านั้นเป็น "ฐาน" ในการเจริญวิปัสสนากรรมฐานเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลสทั้งปวง ซึ่งเป็นการยกระดับจากการรักษาความดีสู่การหลุดพ้นอย่างแท้จริง