พยากรณสูตร

พระมหาโมคคัลลานเถระได้แสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายถึงหลักเกณฑ์ในการตรวจสอบภิกษุผู้พยากรณ์อรหัตผล (การประกาศว่าตนเป็นพระอรหันต์) โดยท่านเน้นย้ำว่า การประกาศตนเช่นนั้นหากเป็นของจริงย่อมทนต่อการซักถามจากพระพุทธเจ้าหรือพระธรรมเสนาบดีผู้ทรงอภิญญาได้ แต่หากภิกษุรูปใดประกาศตนแล้วกลับจนมุมหรือเสียหลักเมื่อถูกสอบทาน ย่อมแสดงให้เห็นถึงความเสื่อมถอยในธรรมวินัย

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่ยังมีความเศร้าหมองทางจิตใจ 10 ประการ ถือว่ายังปฏิบัติไม่ถึงเป้าหมายสูงสุด และเป็นการหยุดอยู่เพียงแค่ความสำเร็จเล็กน้อยระหว่างทาง ไม่ใช่พระอรหันต์ที่แท้จริง โดยธรรมที่เป็นเหตุแห่งความเสื่อมและต้องละทิ้งเพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามในธรรมวินัย มีดังนี้:

• ความโกรธ และความอาฆาตพยาบาท
• ความลบหลู่ และความตีเสมอ
• ความริษยา และความตระหนี่
• ความมายา และความโอ้อวด
• ความปรารถนาลามก และการติดอยู่ในกามคุณ

พระมหาโมคคัลลานะสรุปว่า การที่ภิกษุรูปหนึ่งจะก้าวหน้า เจริญงอกงาม หรือถึงซึ่งความไพบูลย์ในธรรมวินัยของพระตถาคตได้นั้น เป็นเรื่อง "เป็นไปไม่ได้" หากยังไม่ละทิ้งอกุศลธรรมทั้ง 10 ประการนี้ แต่หากภิกษุใดสามารถละทิ้งกิเลสเหล่านี้ได้ ย่อมถือเป็นเรื่อง "เป็นไปได้" ที่จะบรรลุถึงความเจริญสูงสุดในพระธรรมวินัยอย่างแท้จริง พระสูตรนี้จึงเป็นบรรทัดฐานสำคัญในการตรวจสอบคุณธรรมของผู้ปฏิบัติ เพื่อป้องกันความสำคัญผิดและการอวดอ้างคุณธรรมที่ยังไม่บรรลุจริง