กามโภคีสูตร

กามโภคีสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) ว่าด้วยเรื่องบุคคลผู้แสวงหาทรัพย์หรือ “กามโภคี” 10 จำพวก โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคลตามวิธีการหาทรัพย์ การใช้จ่ายทรัพย์เพื่อตนและผู้อื่น รวมถึงทัศนคติที่มีต่อทรัพย์สินนั้นๆ เพื่อให้เห็นถึงความประณีตของการดำเนินชีวิตที่ถูกต้องตามทำนองคลองธรรม

โดยสรุป บุคคลทั้ง 10 จำพวก แบ่งเกณฑ์การพิจารณาได้จาก 4 ปัจจัยหลัก คือ วิธีการได้ทรัพย์ (โดยชอบธรรมหรือไม่) การใช้ทรัพย์เพื่อตน การแบ่งปัน/ทำบุญ และ ความยึดติดในทรัพย์ ซึ่งสามารถสรุปเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้:

• กลุ่มที่หาทรัพย์โดยไม่ชอบธรรม: เป็นกลุ่มที่ถูกตำหนิมากที่สุด แม้จะมีการแบ่งปันหรือใช้จ่ายเพื่อตนบ้าง แต่พื้นฐานการได้มานั้นไม่ถูกต้อง
• กลุ่มที่หาทรัพย์แบบผสม: มีทั้งส่วนที่ชอบธรรมและไม่ชอบธรรม จึงมีทั้งส่วนที่ควรติและควรชม
• กลุ่มที่หาทรัพย์โดยชอบธรรม: เป็นกลุ่มที่ควรได้รับการยกย่องในเบื้องต้น แต่ยังคงต้องพิจารณาว่ามีการใช้จ่ายเพื่อตนและทำประโยชน์แก่ผู้อื่นหรือไม่

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก คือ พระพุทธองค์ทรงยกย่องบุคคลจำพวกที่ 10 ว่าเป็นผู้เลิศและประเสริฐที่สุด เพราะประกอบด้วยองค์ประกอบครบถ้วน คือ:
1. แสวงหาทรัพย์โดยทางที่ชอบธรรม
2. บำรุงตนให้เป็นสุขและมีความสุข
3. แบ่งปันและบำเพ็ญกุศล
4. บริโภคทรัพย์นั้นด้วยจิตที่ไม่ติดข้อง ไม่ลุ่มหลง มองเห็นโทษของกาม และมีปัญญาเข้าใจถึงทางออก (วิมุตติ) จากความยึดติดนั้น

พระองค์เปรียบเทียบการดำเนินชีวิตนี้เสมือนกระบวนการทำเนยใสให้เป็น “หัวเชื้อเนยใส” (สัปปิมาท) ซึ่งเป็นสิ่งที่มีคุณค่าสูงสุดในบรรดาผลิตภัณฑ์จากนม เปรียบดั่งผู้ที่รู้จักใช้ชีวิตทางโลกควบคู่ไปกับธรรมะ รู้จักสร้างฐานะและรู้จักปล่อยวางจิตใจ ไม่ตกเป็นทาสของวัตถุ จึงนับเป็นบุคคลที่สมบูรณ์ที่สุดในการดำเนินชีวิตของคฤหัสถ์