ปฐมปัจโจโรหณีสูตร

ปฐมปัจโจโรหณีสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่พราหมณ์ชานุสโสณี เพื่อชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่างพิธีกรรมตามประเพณีดั้งเดิมกับการปฏิบัติธรรมในอริยวินัย เมื่อพราหมณ์ชานุสโสณีได้สอบถามถึงความหมายของ "พิธีปัจโจโรหณี" หรือพิธีล้างบาป/พิธีลงจากบาปของเหล่าพราหมณ์ ซึ่งเน้นการอาบน้ำชำระร่างกาย นุ่งห่มผ้าใหม่ และบูชาไฟด้วยเครื่องเซ่นสังเวยต่างๆ พระพุทธองค์จึงทรงขยายความใหม่ในมุมมองของอริยบุคคลว่าเป็นการขัดเกลาจิตใจออกจากอกุศลธรรม

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบว่า พิธีปัจโจโรหณีในอริยวินัย คือการที่อริยสาวกพิจารณาเห็นโทษของมิจฉาทิฏฐิและอกุศลธรรมทั้งหลาย ทั้งในปัจจุบันและอนาคต แล้วตัดสินใจละทิ้งอกุศลเหล่านั้นอย่างเด็ดขาด โดยทรงสรุปไว้ในรูปแบบของ มิจฉัตตะธรรม 10 ประการ ที่ควรถอนตัวหรือ "ลงจาก" ความชั่วร้ายเหล่านั้น ได้แก่:

• มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
• มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด)
• มิจฉาวาจา (วาจาผิด)
• มิจฉากัมมันตะ (การกระทำผิด)
• มิจฉาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพผิด)
• มิจฉาวายามะ (ความพยายามผิด)
• มิจฉาสติ (ความระลึกผิด)
• มิจฉาสมาธิ (ความตั้งมั่นผิด)
• มิจฉาญาณ (ความรู้ผิด)
• มิจฉาวิมุตติ (ความหลุดพ้นผิด)

การละทิ้งธรรมที่ผิดเหล่านี้คือการ "ลงจากบาป" ที่แท้จริง ซึ่งประเสริฐกว่าพิธีกรรมทางวัตถุของพราหมณ์อย่างเทียบกันไม่ได้ พราหมณ์ชานุสโสณีเมื่อได้สดับฟังแล้วเกิดความเลื่อมใสเป็นอย่างยิ่ง จึงประกาศตนเป็น อุบาสกผู้ถึงสรณะ ตลอดชีวิต นับเป็นการเปลี่ยนผ่านจากพิธีกรรมภายนอกสู่การปฏิบัติเพื่อความบริสุทธิ์ภายในใจอย่างสมบูรณ์