อริยมัคคสูตร

ในอริยมัคคสูตร (An 10.145) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อจำแนกวิถีทางแห่งการดำเนินชีวิตออกเป็นสองแนวทางที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง ได้แก่ อริยมรรค (หนทางอันประเสริฐ) และ อนริยมรรค (หนทางที่ไม่ประเสริฐ) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการกำหนดทิศทางของชีวิตว่าจะนำไปสู่ความเสื่อมหรือความเจริญอย่างแท้จริง

พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่าหนทางที่นำไปสู่ความเสื่อมหรือ อนริยมรรค นั้นประกอบด้วยองค์ประกอบที่ผิดพลาดอันเป็นเหตุให้เกิดอกุศลธรรม ได้แก่:

• มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
• มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด)
• มิจฉาวาจา (เจรจาผิด)
• มิจฉากัมมันตะ (การงานผิด)
• มิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด)
• มิจฉาวายามะ (พยายามผิด)
• มิจฉาสติ (ระลึกผิด)
• มิจฉาสมาธิ (ตั้งมั่นผิด)
• มิจฉาญาณะ (รู้ผิด)
• มิจฉาวิมุตติ (หลุดพ้นผิด)

ในทางตรงกันข้าม พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนถึง อริยมรรค หรือหนทางอันประเสริฐ ซึ่งเป็นวิถีปฏิบัติที่จะนำไปสู่ความพ้นทุกข์และความบริสุทธิ์ของจิตใจ โดยประกอบด้วยองค์ประกอบที่ถูกต้องทั้ง 10 ประการ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ), สัมมาญาณะ (รู้ชอบ) และ สัมมาวิมุตติ (หลุดพ้นชอบ)

บทสรุปของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นว่า การจะดำเนินชีวิตให้เกิดผลดีหรือความหลุดพ้นนั้นขึ้นอยู่กับการเลือกปฏิบัติในวิถีที่ถูกต้อง การมีองค์ประกอบของมรรคที่ครบถ้วนและเป็นไปในทางกุศลจึงเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้นักปฏิบัติสามารถจำแนกและก้าวออกจากหนทางที่ผิด เพื่อมุ่งหน้าสู่หนทางอันประเสริฐตามคำสอนของพระพุทธองค์อย่างมั่นคง