กัณหมัคคสูตร

พระสูตรนี้ชื่อว่า กัณหมัคคสูตร (The Dark Path) ซึ่งปรากฏอยู่ในอังคุตตรนิกาย ทศกนิบาต ข้อที่ 146 พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบวิถีการดำเนินชีวิตออกเป็นสองเส้นทางหลัก คือ หนทางสายมืด และ หนทางสายสว่าง เพื่อเป็นเครื่องเตือนสติให้พุทธศาสนิกชนเลือกปฏิบัติตามแนวทางที่จะนำไปสู่ความเสื่อมหรือความเจริญอย่างถูกต้อง

โดยเนื้อหาได้จำแนกความแตกต่างระหว่างสองเส้นทางไว้ดังนี้:

• หนทางสายมืด (Dark Path): คือวิถีแห่งความเป็นผู้มิจฉาทิฐิ ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบ 10 ประการ ได้แก่ มิจฉาทิฐิ (ความเห็นผิด), มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด), มิจฉาวาจา (เจรจาผิด), มิจฉากัมมันตะ (กระทำผิด), มิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด), มิจฉาวายามะ (พยายามผิด), มิจฉาสติ (ระลึกผิด), มิจฉาสมาธิ (ตั้งมั่นผิด), มิจฉาญาณะ (รู้ผิด) และ มิจฉาวิมุตติ (หลุดพ้นผิด) เส้นทางนี้เปรียบเสมือนการดำเนินชีวิตด้วยความหลงผิดอันเป็นเหตุแห่งทุกข์
• หนทางสายสว่าง (Bright Path): คือวิถีแห่งอริยมรรคซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบ 10 ประการ ได้แก่ สัมมาทิฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ), สัมมาญาณะ (รู้ชอบ) และ สัมมาวิมุตติ (หลุดพ้นชอบ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของ การเลือกทางเดินชีวิต โดยมี มรรคมีองค์ 8 เป็นรากฐานสำคัญและขยายความเพิ่มในเรื่องการรู้ชอบและการหลุดพ้นชอบ ซึ่งถือเป็นมรรคาที่นำไปสู่ความดับทุกข์อย่างแท้จริง การดำเนินชีวิตตามหนทางสายสว่างจึงไม่ใช่เพียงแค่การมีศีลธรรมที่ดี แต่ยังรวมไปถึงความเข้าใจที่ถูกต้องและการปฏิบัติทางจิตที่จะนำไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง