อาเสวิตัพพสูตร

อาเสวิตัพพสูตร (อเสวิตัพพธรรม) เป็นพระสูตรที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงหลักธรรมเพื่อจำแนกแนวทางการดำเนินชีวิตออกเป็นสองส่วนอย่างชัดเจน คือสิ่งที่ควรเสพหรือควรเจริญ กับสิ่งที่ควรละหรือสิ่งที่ไม่ควรเสพ เพื่อเป็นเข็มทิศให้พุทธบริษัทนำไปปฏิบัติเพื่อความเจริญก้าวหน้าในทางธรรม

หลักธรรมดังกล่าวคือ มิจฉัตตะ 10 (สิ่งที่อเสวิตัพพะ) และ สัมมัตตะ 10 (สิ่งที่อาเสวิตัพพะ) ซึ่งเปรียบเสมือนมรรคาที่นำไปสู่ผลลัพธ์ที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง โดยมีรายละเอียดดังนี้:

• สิ่งที่ควรละ (มิจฉัตตะ 10): เป็นแนวทางที่ไม่ควรเสพหรือเจริญ ได้แก่ มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด), มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด), มิจฉาวาจา (วาจาผิด), มิจฉากัมมันตะ (การงานผิด), มิจฉาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพผิด), มิจฉาวายามะ (ความพยายามผิด), มิจฉาสติ (การระลึกผิด), มิจฉาสมาธิ (ความตั้งมั่นผิด), มิจฉาญาณะ (ความรู้ผิด) และ มิจฉาวิมุตติ (ความหลุดพ้นผิด)
• สิ่งที่ควรเจริญ (สัมมัตตะ 10): เป็นแนวทางที่ควรเสพหรือเจริญ อันเป็นหนทางแห่งความพ้นทุกข์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (วาจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (ความพยายามชอบ), สัมมาสติ (การระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ความตั้งมั่นชอบ), สัมมาญาณะ (ความรู้ชอบ) และ สัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า การจะบรรลุถึงความสงบเย็นหรือจุดหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนานั้น จำเป็นต้องอาศัยการ "เลือก" ปฏิบัติในสิ่งที่ถูกต้อง โดยการละทิ้งมิจฉัตตะธรรมที่ฉุดรั้งจิตใจ และหันมาเจริญสัมมัตตะธรรม ซึ่งก็คือ มรรคมีองค์ 8 อันเป็นหัวใจหลักของการดำเนินชีวิตที่ถูกต้อง ซึ่งจะนำพาผู้ปฏิบัติไปสู่ความรู้แจ้งและความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวงในที่สุด