อุปปาเทตัพพสูตร

ในอุปปาเทตัพพสูตร พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงหลักธรรมที่เปรียบเสมือนเข็มทิศในการดำเนินชีวิต โดยจำแนกสภาวะออกเป็นสองส่วนหลัก คือสิ่งที่ควรทำ (ธรรมที่ควรทำให้เกิดขึ้น) และสิ่งที่ไม่ควรทำ (ธรรมที่ไม่ควรทำให้เกิดขึ้น) เพื่อให้ผู้ปฏิบัติได้เข้าใจถึงหนทางแห่งการดับทุกข์และการหลงทางอย่างชัดเจน

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้อยู่ที่การเลือกดำเนินตามแนวทางแห่งมรรคมีองค์ 10 ซึ่งเป็นการขยายความมรรคมีองค์ 8 ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นด้วยการเพิ่ม "สัมมาญาณ" (ความรู้ชอบ) และ "สัมมาวิมุตติ" (ความหลุดพ้นชอบ) เข้ามา เพื่อให้ครอบคลุมถึงผลลัพธ์สูงสุดของการปฏิบัติ โดยแบ่งหมวดหมู่ดังนี้:

• หลักธรรมที่ไม่ควรทำให้เกิดขึ้น (มิจฉัตตะ 10): คือการดำเนินชีวิตในเส้นทางที่ผิด ได้แก่ มิจฉาทิฏฐิ, มิจฉาสังกัปปะ, มิจฉาวาจา, มิจฉากัมมันตะ, มิจฉาอาชีวะ, มิจฉาวายามะ, มิจฉาสติ, มิจฉาสมาธิ, มิจฉาญาณ และมิจฉาวิมุตติ ซึ่งเป็นเหตุแห่งความเสื่อมและกองทุกข์ทั้งปวง
• หลักธรรมที่ควรทำให้เกิดขึ้น (สัมมัตตะ 10): คือการดำเนินชีวิตในเส้นทางที่ถูกต้อง ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ), สัมมาญาณ (ความรู้ชอบ) และสัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ)

สรุปได้ว่า พระสูตรนี้สอนให้ผู้ปฏิบัติเห็นความสำคัญของการเลือกเส้นทางชีวิตอย่างมีสติปัญญา การละเว้นจากมิจฉาสภาวะทั้ง 10 และหมั่นฝึกฝนสัมมัตตะธรรมทั้ง 10 ประการให้เกิดขึ้นในจิตใจ จะนำไปสู่ความเจริญงอกงามในทางธรรม และเป็นหนทางโดยตรงสู่การหลุดพ้นจากกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวงอย่างแท้จริง