ชาณุสโสณิสูตร

ชาณุสโสณิสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงตอบคำถามของพราหมณ์ชาณุสโสณิเกี่ยวกับการอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้วว่า การทำบุญอุทิศให้แก่ญาติผู้ล่วงลับนั้นจะได้ผลหรือไม่ ซึ่งพระพุทธองค์ทรงจำแนกเงื่อนไขความสำเร็จของการได้รับผลบุญไว้ดังนี้

• กรณีได้รับส่วนบุญ: ผู้ล่วงลับจะได้รับส่วนบุญก็ต่อเมื่อไปเกิดใน เปรตวิสัย (ภูมิที่สามารถรับส่วนบุญได้) โดยผู้ที่ล่วงลับอาจได้รับผลบุญโดยตรงจากญาติที่อุทิศให้ หรือได้รับจากญาติคนอื่นๆ ที่อยู่ในภูมิเดียวกัน ทั้งนี้พระพุทธองค์ทรงยืนยันว่าไม่มีทางที่ภูมิเปรตจะว่างเปล่าจากญาติมิตรของผู้ที่ล่วงลับไปได้เลย
• กรณีไม่ได้รับส่วนบุญ: ผู้ที่ไปเกิดใน นรก กำเนิดเดรัจฉาน มนุษย์ หรือเทวดา จะไม่สามารถรับส่วนบุญจากการอุทิศได้ เนื่องจากแต่ละภพภูมิมีเครื่องหล่อเลี้ยงชีวิตหรือเสวยสุขตามอัตภาพของตนอยู่แล้ว

อย่างไรก็ตาม พระพุทธเจ้าทรงเน้นย้ำว่า "การให้ทานย่อมไม่เป็นหมันสำหรับผู้ให้" แม้ในกรณีที่ผู้ล่วงลับไม่สามารถรับส่วนบุญได้โดยตรง ตัวผู้ให้เองก็ย่อมได้รับอานิสงส์แห่งการให้ทานนั้นตามสมควรแก่กรรม ดังนี้

• หากผู้ให้มีศีลไม่บริสุทธิ์: อานิสงส์แห่งทานจะส่งผลให้เขาไปเกิดในกำเนิดเดรัจฉานชั้นสูง (เช่น ช้าง ม้า โค สุนัข) ที่มีความเป็นอยู่สุขสบาย มีอาหารและเครื่องประดับพร้อมพรั่ง
• หากผู้ให้มีศีลบริสุทธิ์: อานิสงส์แห่งทานจะส่งผลให้เขาได้รับความเพลิดเพลินในกามคุณ ทั้งในฐานะมนุษย์หรือในฐานะเทพยดาตามกำลังแห่งกุศลกรรมที่ได้กระทำไว้

โดยสรุป พระสูตรนี้ทรงยืนยันว่าการทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ล่วงลับนั้นเป็นสิ่งที่ควรทำ เพราะหากญาติอยู่ในภพภูมิที่รับได้ย่อมได้รับผลบุญนั้น แต่หากรับไม่ได้ ตัวผู้ให้ย่อมได้รับอานิสงส์แห่งทานนั้นด้วยตนเองอย่างแน่นอน ไม่สูญเปล่าแต่อย่างใด ทำให้พราหมณ์ชาณุสโสณิเกิดความเลื่อมใสและประกาศตนเป็นอุบาสกผู้ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต