กิมัตถิยสูตร

กิมัตถิยสูตร เป็นพระสูตรที่แสดงถึงลำดับขั้นของการปฏิบัติธรรมที่เกื้อกูลต่อกันอย่างเป็นเหตุเป็นผล โดยพระอานนท์ได้ทูลถามพระพุทธเจ้าเกี่ยวกับจุดมุ่งหมายและอานิสงส์ของ "ศีล" (กุศลศีล) ซึ่งพระพุทธองค์ได้ทรงอธิบายกระบวนการพัฒนาจิตใจจากฐานรากสู่เป้าหมายสูงสุด คือความหลุดพ้น

หลักธรรมในพระสูตรนี้แสดงให้เห็นว่า การรักษาศีลไม่ได้เป็นเพียงข้อปฏิบัติเพื่อความสงบเรียบร้อยทางสังคมเท่านั้น แต่เป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการทางจิตที่นำไปสู่ วิมุตติ โดยมีลำดับขั้นตอนดังนี้:

• ศีล นำไปสู่ ความไม่เดือดร้อนใจ (อวิปปฏิสาร)
• ความไม่เดือดร้อนใจ นำไปสู่ ความปราโมทย์ (ความร่าเริงใจ)
• ความปราโมทย์ นำไปสู่ ปีติ (ความอิ่มใจ)
• ปีติ นำไปสู่ ปัสสัทธิ (ความสงบกายสงบจิต)
• ปัสสัทธิ นำไปสู่ สุข (ความสุขกายสบายจิต)
• สุข นำไปสู่ สมาธิ (ความตั้งมั่นแห่งจิต)
• สมาธิ นำไปสู่ ยถาภูตญาณทัสสนะ (การรู้เห็นตามความเป็นจริง)
• ยถาภูตญาณทัสสนะ นำไปสู่ นิพพิทา (ความเบื่อหน่ายในสังขาร)
• นิพพิทา นำไปสู่ วิราคะ (ความคลายกำหนัด)
• วิราคะ นำไปสู่ วิมุตติญาณทัสสนะ (ความรู้แจ้งในความหลุดพ้น)

สรุปได้ว่า ศีล คือรากฐานสำคัญที่ทำให้จิตมีความปกติ ไม่มีความกังวลใจ เมื่อจิตมีความปกติและสงบ ก็จะเอื้อให้เกิด สมาธิ และ ปัญญา ที่จะมองเห็นความจริงของธรรมชาติ จนเกิดความเบื่อหน่ายในกิเลสและคลายความยึดมั่นถือมั่น จนนำไปสู่ความหลุดพ้นในที่สุด พระสูตรนี้จึงชี้ให้เห็นว่าการปฏิบัติธรรมเป็นเรื่องที่เกื้อกูลกันอย่างต่อเนื่อง ไม่สามารถข้ามขั้นตอนได้ หากเริ่มจากศีลที่บริสุทธิ์ ย่อมนำไปสู่ผลลัพธ์สูงสุดตามลำดับ