สัปปทาสเถรวัตถุ

สรุปสาระสำคัญของสัปปทาสเถรวัตถุ: เรื่องราวของกุลบุตรผู้บวชในกรุงสาวัตถีแต่เกิดจิตใจกระสันอยากสึก จึงพยายามหาอุบายปลิดชีพตนเองหลายครั้ง เริ่มจากการพยายามให้งูพิษกัดแต่กลับไม่ถูกกัด เนื่องจากงูตัวดังกล่าวเคยเป็นทาสของตนในอดีตชาติ ต่อมาได้พยายามใช้มีดโกนปลิดชีพตนเอง แต่ในระหว่างที่กำลังใช้มีดจ่อที่คอ เขาได้หวนระลึกถึงความบริสุทธิ์แห่งศีลของตน ทำให้เกิดปีติแผ่ซ่าน จิตสงบและเจริญวิปัสสนาจนบรรลุน้ำพักน้ำแรงเป็นพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทา พร้อมทั้งเปลี่ยนคำสูญเสียเป็นปัญญาโดยการตัดกิเลสด้วยมีดโกนคือญาณ

เมื่อภิกษุรูปอื่นสงสัยว่าเหตุใดเขาจึงรอดชีวิตและกล่าวอ้างเช่นนั้น พระพุทธองค์จึงทรงไขปริศนาอดีตชาติ และทรงแสดงธรรมถึงมูลเหตุแห่งบุพกรรมของพระสัปปทาสเถระ พร้อมทั้งตรัสสอนถึงคุณค่าของการมีความเพียรพยายาม โดยสรุปเป็นหมวดหมู่คำสอนสำคัญได้ดังนี้:

• คุณค่าของความเพียร: การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของผู้ที่ปรารภความเพียรมั่นคง ย่อมประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ถึง 100 ปีของบุคคลผู้เกียจคร้านและมีความเพียรอันทราม
• อานุภาพแห่งศีลและสมาธิ: การระลึกถึงศีลอันบริสุทธิ์สามารถนำมาซึ่งปีติ สมาธิ และเป็นบาทฐานสำคัญในการบรรลุธรรมขั้นสูงได้อย่างรวดเร็ว
• กฏแห่งกรรมและอุปนิสัย: บารมีและสมณธรรมที่สะสมมาในอดีตชาติ (เช่น ในสมัยพระกัสสปพุทธเจ้า) ย่อมส่งผลเป็นอุปนิสัยปัจจัยให้บรรลุธรรมในภพปัจจุบันได้

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา ชนเป็นอันมากได้บรรลุอริยผลทั้งหลาย มีโสดาปัตติผลเป็นต้น.