อนาถปิณฑิกเสฏฐิวัตถุ

อนาถปิณฑิกเสฏฐิวัตถุ เป็นเรื่องราวของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ผู้มีศรัทธามั่นคงในการทำบุญถวายทานและอุปัฏฐากพระพุทธศาสนาอย่างยิ่ง จนกระทั่งทรัพย์สินส่วนตัวหมดลงจากการทำทานและการค้าขาย จนกลายเป็นคนยากจน

แม้จะยาก and ลดความประณีตของทานลง เศรษฐีก็ยังคงรักษาการทำบุญไว้ไม่ขาดสาย แต่เหตุการณ์นี้กลับทำให้เทวดาผู้สถิตที่ซุ้มประตูเรือน ซึ่งเดือดร้อนเพราะทนพลังแห่งพระรัตนตรัยไม่ไหว และเข้าใจผิดคิดว่าการทำบุญจนยากจนเป็นความผิดพลาด ได้เข้ามายุยงให้เศรษฐีเลิกบริจาค แต่ถูกเศรษฐีผู้เป็นพระโสดาบันขับไล่ด้วยความมั่นคงในศรัทธา

เมื่อเทวดาไร้ที่อยู่อาศัยและไปขอความช่วยเหลือจากท้าวสักกเทวราช ท้าวสักกะจึงแนะนำให้เทวดาไปตามทวงทรัพย์ 18 โกฏิที่ลูกหนี้กู้ยืมและที่จมน้ำไปกลับคืนมาเพื่อชดใช้ พร้อมทั้งรวบรวมทรัพย์สมบัติมาเติมเต็มห้องของเศรษฐีจนกลับมาร่ำรวยดังเดิม เทวดาจึงสำนึกผิดและขอขมา

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงนำเรื่องนี้มาตรรัสเทศนาผ่านพระคาถาหลักเพื่อแสดงถึงวิบากแห่งกรรมดีและกรรมชั่ว โดยมีใจความสำคัญว่า:

• คนทำบาป จะเห็นบาปว่าดี ตราบจนกว่าผลของบาปจะให้ผล จึงจะรู้ว่าบาปนั้นชั่วแท้
• คนทำความดี อาจประสบความยากลำบากและเห็นความดีว่าชั่ว ตราบจนกว่าผลของกรรมดีจะให้ผล จึงจะประจักษ์ว่ากรรมดีนั้นให้ผลเป็นสุขและดีจริง

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา เทวดาได้บรรลุโสดาปัตติผล และพระธรรมเทศนายังเป็นประโยชน์แก่พุทธบริษัทที่มาประชุมกัน