ตโยชนวัตถุ

ตโยชนวัตถุ (เรื่องชน 3 คน) เป็นพระธรรมเทศนาในขุททกนิกาย ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่ออธิบายถึงกฎแห่งกรรมและวิบากกรรมที่ติดตามส่งผลต่อผู้กระทำ ไม่ว่าจะหนีไปหลบซ่อน ณ ที่ใดก็ตาม ผ่านเหตุการณ์ของบุคคล 3 กลุ่มที่ประสบพบเจอเรื่องราวแปลกประหลาดระหว่างเดินทางมาเข้าเฝ้าพระองค์

เหตุการณ์และบุรพกรรมของบุคคลทั้ง 3 กลุ่ม:

• กาถูกไฟไหม้ตายในอากาศ: ภิกษุเห็นกาถูกเสวียนหญ้าติดไฟพันคอตายกลางอากาศ พระพุทธองค์ทรงพยายทว่า ในอดีตชายชาวนาผู้หนึ่งโกรธโคที่ฝึกไม่ได้ จึงเอาฟางพันคอโคแล้วจุดไฟเผาจนตาย ผลจากบาปกรรมนั้นทำให้เขาต้องไปเกิดเป็นกาและถูกไฟไหม้ตายในอากาศถึง 7ชาติต่อเนื่องกัน
• ภรรยานายเรือถูกถ่วงน้ำ: ภิกษุอีกกลุ่มโดยสารเรือแล้วเรือหยุดนิ่ง เมื่อจับสลากพบว่าเป็นคราวเคราะห์ของภรรยานายเรือ จึงถูกนำกระออมทรายผูกคอถ่วงน้ำเสียชีวิต พระองค์ทรงตรัสเล่าว่า ในอดีตชาตินางเคยผูกกระออมทรายถ่วงน้ำฆ่าสุนัขซึ่งเป็นอดีตสามี ด้วยความหึงหวงและรำคาญกรรมนั้นทำให้ชาตินี้ต้องถูกถ่วงน้ำตายติดต่อกันถึง 100 อัตภาพ
• ภิกษุ 7 รูปติดในถ้ำ: ภิกษุกลุ่มหนึ่งไปติดอยู่ในถ้ำที่มีแผ่นหินปิดตาย นานถึง 7 วันจนได้รับความหดหู่และหิวโหย พระพุทธองค์ทรงเผยว่า ในอดีตชาติภิกษุเหล่านี้เคยเป็นเด็กเลี้ยงโค 7 คน ร่วมกันนำกิ่งไม้ไปปิดปากรูจอมปลวกที่มีเหี้ยใหญ่อาศัยอยู่ เพื่อจะจับในวันรุ่งขึ้นแต่วันต่อมากลับลืมและปล่อยทิ้งไว้ถึง 7 วัน จนเหี้ยอดอาหาร แม้จะไม่ถึงกับฆ่าให้ตาย แต่ผลกรรมดังกล่าวทำให้ทั้งหมดต้องมาร่วมกันอดอาหารเป็นเวลา 7 วันใน 14 อัตภาพ

จากเรื่องราวทั้งหมด พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำคำสอนสำคัญว่า ไม่มีสถานที่ใดในโลก ไม่ว่าจะเป็นในอากาศ ท่ามกลางมหาสมุทร หรือซอกเขา ลับตาคน ที่จะช่วยให้ผู้ทำกรรมชั่วหลุดพ้นจากวิบากกรรมที่ตนได้กระทำไว้ได้ เมื่อจบพระธรรมเทศนา ภิกษุทั้งหลายได้บรรลุอริยผลมีโสดาปัตติผลเป็นต้น