มณิการกุลุปกติสสเถรวัตถุ

มณิการกุลุปกติสสเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวของพระติสสเถระผู้เข้าไปรับภัตตาหารในสกุลนายช่างแก้วเป็นประจำ จนเกิดเหตุการณ์เข้าใจผิดเรื่องแก้วมณีหาย นำมาซึ่งบทเรียนอันลึกซึ้งเกี่ยวกับกฎแห่งกรรมและการสมาทานธุดงค์

ใจความสำคัญของเรื่องมีดังนี้:

• เหตุการณ์เข้าใจผิด: พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงส่งแก้วมณีมาให้นายช่างเจียระไน แต่นกุกะเรียนได้กลืนแก้วมณีเข้าไปเพราะเข้าใจผิดคิดว่าเป็นเนื้อ นายช่างแก้วเข้าใจว่าพระติสสเถระขโมยไป ด้วยความโกรธจึงทำร้ายพระเถระจนได้รับบาดเจ็บสาหัส
• ความจริงปรากฏและการอภัย: เมื่อนายช่างแก้วเตะนกตาย นกจึงคายแก้วมณีออกมา เขาสำนึกผิดและขอขมา พระเถระได้กล่าวอภัยโทษให้โดยมองว่าเป็นโทษของวัฏสงสาร พร้อมกับสมาทานธุดงค์จะไม่เข้าไปในบ้านคนอีก
• คติเรื่องกรรม: หลังจากมรณภาพ ชนและสัตว์ที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้ได้รับผลกรรมที่แตกต่างกันไปตามการกระทำของตน

พระพุทธองค์ทรงแสดงพระธรรมเทศนาและตรัสพระคาถาใจความว่า: "ชนทั้งหลายบางพวก ย่อมเข้าถึงครรภ์, ผู้มีกรรมลามก ย่อมเข้าถึงนรก, ผู้มีกรรมเป็นเหตุแห่งสุคติ ย่อมไปสวรรค์ ผู้ไม่มีอาสวะย่อมปรินิพพาน" ซึ่งในที่สุดแห่งเทศนา ชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุนัยยะแห่งอริยสัจธรรม