มหาธนเสฏฐิปุตตวัตถุ

มหาธนเสฏฐิปุตตวัตถุ เป็นเรื่องราวอุทาหรณ์สอนใจเกี่ยวกับบุตรเศรษฐีชาวเมืองพาราณสี ผู้มีทรัพย์สมบัติมหาศาลถึง 160 โกฏิ แต่กลับหลงมัวเมาในอบายมุขโดยเฉพาะการดื่มสุราตามคำชักชวนของพวกนักเลง จนกระทั่งทรัพย์สินทั้งหมดค่อย ๆ หมดสิ้นไป ต้องกลายเป็นยาจกเที่ยวขอทานและอาศัยเศษอาหารประทังชีวิตร่วมกับภรรยาในยามชรา

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงทอดพระเนตรเห็นความเป็นอยู่ของสองสามีภรรยา จึงทรงแย้มพระโอษฐ์และตรัสว่า หากบุตรเศรษฐีไม่ผลาญทรัพย์และรู้จักประกอบการงานหรือออกบวชตั้งแต่ปฐมวัย มัชฌิมวัย หรือปัจฉิมวัย ย่อมจะได้บรรลุโภคทรัพย์อัน The และบรรลุมรรคผลสูงสุด เช่น พระอรหัต หรืออนาคามิผล แต่เพราะความประมาท จึงทำให้เสื่อมจากทั้งทางโลกและทางธรรม เปรียบเสมือนนกกะเรียนแก่ที่ซบเซาอยู่ในเปือกตมแห้งไร้ปลา พร้อมกับทรงแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อเตือนสติพุทธบริษัท

คำสอนหลักและข้อคิดสำคัญจากพระสูตร:

• โทษของความประมาทและอบายมุข: การหลงระเริงในสิ่งเสพติดและการใช้ชีวิตอย่างไร้สติ สามารถทำลายอนาคตและทรัพย์สมบัติทั้งหมดลงได้อย่างรวดเร็ว
• คุณค่าของวัยและเวลา: บุคคลที่ไม่สร้างความดีหรือแสวงหาทรัพย์อันชอบธรรมในวัยหนุ่มสาว ย่อมต้องมานั่งเศร้าโศกและซบเซาในยามแก่เฒ่าดั่งลูกศรที่ตกจากแล่ง
• การพึ่งพาตนเอง: อัตตวรรคที่แสดงต่อท้ายเน้นย้ำถึงความสำคัญของการรักษาตน การฝึกฝนตนเองให้ดี เพราะตนแลเป็นที่พึ่งของตน และบาปบุญเป็นสิ่งที่ทำได้เฉพาะตนผู้อื่นทำให้ไม่ได้