โพธิราชกุมารวัตถุ

สรุปเนื้อหาพระสูตร: โพธิราชกุมารวัตถุ

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภโพธิราชกุมาร ผู้รับสั่งให้สร้างปราสาทโกกนทและคิดจะฆ่านายช่างเพื่อไม่ให้ไปสร้างปราสาทให้ผู้อื่นอีก แต่นายช่างไหวตัวทันจึงหนีรอดไปได้ ต่อมาเมื่อโพธิราชกุมารทรงสร้างปราสาทเสร็จและอาราธนาพระพุทธองค์พร้อมพระภิกษสงฆ์เสด็จมารับภัตตาหาร พระองค์ทรงลาดแผ่นผ้าสีน้อยด้วยความหวังว่าจะได้พระราชโอรสหรือพระราชธิดา แต่พระพุทธองค์ทรงปฏิเสธที่จะเหยียบแผ่นผ้านั้น เนื่องจากในอดีตชาติทั้งสองพระองค์เคยเสวยชาติเป็นสามีภรรยาที่รอดชีวิตจากเรืออับปางบนเกาะ และได้เบียดเบียนชีวิตสัตว์คือนกกินเป็นอาหารตลอดทุกวัยโดยไม่เคยมีความไม่ประมาทเลย ส่งผลให้ในชาตินี้จึงไม่มีบุตรหรือธิดา

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธองค์จึงทรงแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยความไม่ประมาท โดยตรัสพระคาถาว่า "ถ้าบุคคลทราบตนว่าเป็นที่รัก พึงรักษาตนนั้นให้เป็นอันรักษาด้วยดี, บัณฑิตพึงประคับประคอง (ตน) ตลอดยามทั้งสาม ยามใดยามหนึ่ง" ซึ่งมีความหมายหลักสำคัญดังนี้:

• การรักษาตนที่แท้จริง: ไม่ใช่เพียงการอยู่ในห้องที่ปิดมิดชิดบนปราสาทหรือในถ้ำ แต่หมายถึงการทำความดีมีทาน ศีล (สำหรับคฤหัสถ์) และการบำเพ็ญสมณธรรม ขวนขวายในปริยัติและปฏิบัติ (สำหรับบรรพชิต)
• การแบ่งช่วงวัยในการปฏิบัติ: หากไม่อาจประพฤติปฏิบัติธรรมได้ตลอดทุกช่วงวัย (ปฐมวัย มัชฌิมวัย ปัจฉิมวัย) อย่างน้อยควรประคับประคองตนให้ไม่ประมาทและสร้างกุศลให้ได้ในวัยใดวัยหนึ่ง

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา โพธิราชกุมารได้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล และพระธรรมเทศนายังเป็นประโยชน์แก่บริษัทที่ประชุมกัน ณ ที่นั้นด้วย