ปัญจสตวิปัสสกภิกขุวัตถุ

สรุปเนื้อหาพระสูตร: ปัญจสตวิปัสสกภิกขุวัตถุ (เรื่องภิกษุผู้เจริญวิปัสสนา ๕๐๐ รูป)

ณ พระเชตวันมหาวิหาร พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้เจริญวิปัสสนาจำนวน ๕๐๐ รูป ที่เดินทางไปปฏิบัติธรรมในป่าแต่ยังไม่บรรลุคุณวิเศษ จึงเดินทางกลับมาเพื่อขอรับกรรมฐานเพิ่มเติมจากพระองค์ ระหว่างทางภิกษุเหล่านั้นได้เห็นพยับแดดและฟองน้ำฝนที่เกิดขึ้นแล้วแตกดับไปอย่างรวดเร็ว จึงน้อมนำมาเป็นอารมณ์ในการเจริญวิปัสสนา พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงและความว่างเปล่าของสังขารขันธ์

พระศาสดาประทับอยู่ ณ พระคันธกุฎี ทรงทราบวาระจิตของภิกษุเหล่านั้น จึงทรงเปล่งพระรัศมีและตรัสพระคาถาแสดงธรรมว่า "พระยามัจจุ ย่อมไม่เห็นบุคคลผู้พิจารณาเห็นอยู่ซึ่งโลก เหมือนบุคคลพึงเห็นฟองน้ำ (และ) เหมือนบุคคลพึงเห็นพยับแดด"

หมวดหมู่คำสอนสำคัญในพระสูตร:

• อนิจจตาและความดับไป: พิจารณาอัตภาพร่างกายและโลกนี้เปรียบเสมือนฟองน้ำ ที่มีความเกิดขึ้นแล้วแตกดับไปอย่างรวดเร็ว
• สุญญตาความว่างเปล่า: พิจารณาโลกและขันธ์ ๕ เปรียบเสมือนพยับแดด ที่ปรากฏเสมือนมีตัวตนแต่แท้จริงแล้วว่างเปล่า หาแก่นสารมิได้
• ผลจากการปฏิบัติ: เมื่อภิกษุทั้ง ๕๐๐ รูป พิจารณาตามความเป็นจริงด้วยปัญญา ในเวลาจบพระธรรมเทศนา ทุกรูปจึงบรรลุพระอรหัตตผล ณ ที่ยืนนั้นทันที