สัมมัชชนเถรวัตถุ

สรุปเนื้อหาสัมมัชชนเถรวัตถุ ขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมและการเปลี่ยนผ่านจากความประมาทสู่ความไม่ประมาทของ พระสัมมัชชนเถระ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการเดินทางสายกลางในการปฏิบัติกิจวัตรและการเจริญสมาธิภาวนา

ในอดีต พระสัมมัชชนเถระมักจะถือไม้กวาดเที่ยวกวาดลานวัดอยู่ตลอดเวลาทั้งเช้าและเย็นโดยไม่แบ่งเวลา จนกระทั่งวันหนึ่งท่านได้ไปพบ พระเรวตเถระ และได้กล่าวตำหนิพระเรวตเถระด้วยความเข้าใจผิดว่าเกียจคร้าน พระเรวตเถระจึงเมตตาเรียกมาตักเตือนและให้โอวาทอันทรงคุณค่าเกี่ยวกับกิจวัตรที่ถูกต้อง

พระเรวตเถระได้สอนแนวทางปฏิบัติที่สมดุลแก่ท่านว่า:

• การแบ่งเวลาปฏิบัติ: ภิกษุควรกวาดแต่เช้าตรู่ จากนั้นจึงไปบิณฑบาต
• การเจริญสมาธิปัญญา: เมื่อกลับมาแล้วให้นั่งพักผ่อน สาธยายอาการ 32 และพิจารณาความสิ้นความเสื่อมแห่งอัตภาพ (ความไม่เที่ยง)
• ความพอดี: ควรกวาดอีกครั้งในเวลาเย็น และไม่ควรหมกมุ่นกับการกวาดลานวัดตลอดเวลาจนละเลยการปฏิบัติภายใน

เมื่อพระสัมมัชชนเถระได้รับคำแนะนำและนำไปปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ไม่นานนักท่านก็สามารถบรรลุ พระอรหัตผล หลังจากนั้นท่านจึงหยุดกิจวัตรการกวาดลานวัดแบบเดิม ทำให้ภิกษุอื่นๆ สงสัยและเข้าไปทักท้วง ท่านจึงได้พยากรณ์อรหัตผลของตนให้ทราบว่า บัดนี้ท่านได้ละความประมาทแล้ว และยับยั้งอยู่ด้วยความสุขที่เกิดแต่มรรคผล

เมื่อเรื่องนี้ทราบถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์ทรงรับรองและตรัสพระคาถาสำคัญว่า "ผู้ใดประมาทในก่อน ภายหลังไม่ประมาท, ผู้นั้นย่อมยังโลกนี้ให้สว่างได้ เหมือนดวงจันทร์พ้นแล้วจากหมอกฉะนั้น" ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ผู้ที่เคยผิดพลาดหรือประมาทในอดีต แต่ภายหลังกลับตัวตั้งมั่นในความไม่ประมาทและเจริญมรรคญาณ ย่อมสามารถกำจัดความมืดบอดทางปัญญาและทำ โลก คือขันธ์ 5 ให้สว่างไสวด้วยธรรมได้ ในท้ายที่สุด ชนเป็นอันมากที่ได้ฟังพระธรรมเทศนานี้ก็ได้บรรลุอริยผลตามลำดับ