มารธีตาวัตถุ

มารธีตาวัตถุ (เรื่องธิดามาร) ปรากฏในคัมภีร์ขุททกนิกาย ธรรมบท พระคาถาที่ 179-180 เป็นเรื่องราวที่แสดงให้เห็นถึงความพ่ายแพ้ของกิเลสและตัณหาที่มีต่อพระพุทธเจ้า โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

ในสมัยพุทธกาล เมื่อพระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้พระอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว พญามารผู้มิจฉาทิฐิยังคงพยายามขัดขวางและมุ่งทำลายพระบารมีของพระองค์ ธิดาทั้ง 3 ของพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี และนางราคา ได้อาสาบิดาไปล่อลวงพระพุทธองค์ด้วยการเนรมิตรูปกายให้งดงามเย้ายวนใจในรูปแบบต่างๆ ทั้งหญิงสาวรุ่น หญิงวัยกลางคน และหญิงผู้มีบุตร แต่พระพุทธเจ้ายังคงประทับอยู่ในสภาวะจิตที่บริสุทธิ์และสงบเย็น ไม่หวั่นไหวต่อกามกิเลสเหล่านั้น

พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมด้วยการชี้ให้เห็นโทษของกามคุณและอนิจจังของร่างกาย ทำให้นางธิดามารทั้งสามจำต้องยอมแพ้และกลับไปทูลบิดาว่า พระพุทธองค์นั้นเป็นผู้ที่ “ไม่มีใครตามทัน” และไม่สามารถนำกิเลสใดๆ เข้าไปครอบงำได้อีก โดยพระคาถาที่ 179-180 ทรงตรัสไว้ว่า:

• ชัยชนะที่ไม่มีใครตามทัน: ทรงเปรียบเทียบชัยชนะของพระพุทธเจ้าว่าไม่มีกิเลสใดจะมาลบล้างได้อีก เพราะทรงข้ามพ้นบ่วงมารแล้ว
• รอยเท้าที่ไม่มีใครตามพบ: ทรงเปรียบสภาวะธรรมอันบริสุทธิ์ว่าเสมือนรอยเท้าของสัตว์ในอากาศ ซึ่งไม่มีใครสามารถแกะรอยตามไปล่อลวงได้

บทสรุปของเรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า ผู้ที่ดำรงอยู่ใน อริยมรรค และมีใจหลุดพ้นจากตัณหา ย่อมเป็นผู้ที่อยู่เหนืออำนาจของมารทั้งปวง กิเลสเปรียบเสมือนบ่วงที่รัดรึงสัตว์โลกไว้ แต่สำหรับผู้ที่รู้เท่าทันความจริงของธรรมชาติ บ่วงเหล่านั้นย่อมไม่สามารถทำอันตรายต่อจิตใจได้เลย