มารวัตถุ

พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร) ขุททกนิกาย มารวัตถุ (เรื่องมาร) บันทึกเหตุการณ์เมื่อครั้งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับ ณ บ้านพราหมณ์ปัญจสาลา ทรงปรารภเหตุการณ์ที่ถูกพญามารขัดขวางการบิณฑบาต จนไม่ได้รับภัตตาหารแม้แต่ทัพพีเดียว ซึ่งพญามารมีเจตนาลวงให้พระองค์เสด็จกลับเข้าไปในหมู่บ้านอีกครั้งเพื่อประจานและเยาะเย้ย แต่พระพุทธองค์ทรงรู้เท่าทันและตรัสปฏิเสธ

เมื่อพญามารเอ่ยปากถามด้วยความเย้ยหยันว่า พระองค์ทรงได้รับความทุกข์จากการหิวโหยหรือไม่ พระพุทธองค์จึงตรัสตอบด้วยพระคาถาแสดงธรรมเพื่อกำจัดความยินดียินร้าย และแสดงถึงความสุขอันเกิดจากสมาธิและปีติ โดยทรงเปรียบเทียบว่าพระองค์ทรงดำเนินชีวิตอยู่เหนือความโลภและความกังวลใดๆ

• คาถาธรรมเทศนาหลัก: "สุสุขํ วต ชีวาม เยสนฺโน นตฺถิ กิญฺจนํ ปีติภกฺขา ภวิสฺสาม เทวา อาภสฺสรา ยถา." (เรา ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ย่อมเป็นอยู่สบายดีหนอ, เราจักเป็นผู้มีปีติเป็นภักษา เหมือนเหล่าเทวดาชั้นอาภัสระ)
• ผู้ได้รับประโยชน์จากธรรม: เด็กหญิงชาวบ้าน 500 คน ที่เดินทางกลับจากงานนักษัตรและได้มาเข้าเฝ้าฟังธรรมในขณะนั้น ได้ดวงตาเห็นธรรมและตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล

ใจความสำคัญและคำสอนหลักจากพระสูตรนี้คือ ผู้ที่หลุดพ้นจากกิเลสและความกังวลทั้งปวง ย่อมมีความสุขทางใจที่อิ่มเอิบด้วยปีติและธรรมะ ไม่หวั่นไหวต่อความยากลำบากทางกายหรืออุปสรรคที่มารมาขัดขวาง และจิตที่ตั้งมั่นในธรรมย่อมนำพาไปสู่ความหลุดพ้นได้อย่างแท้จริง