อัยยิกาสูตร

อัยยิกาสูตร (สังยุตตนิกาย SN 3.22) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเรื่องความจริงของชีวิตและความตาย ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงแก่พระเจ้าปเสนทิโกศล ณ กรุงสาวัตถี เมื่อครั้งที่พระอัยยิกาของพระองค์เสด็จทิวงคตด้วยพระชนมายุ ๑๒๐ ปี และพระเจ้าปเสนทิโกศลทรงมีความเศร้าโศกเสียใจเป็นอย่างมาก

พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคแต่ยังวัน และกราบทูลด้วยความอาลัยว่า พระอัยยิกาของพระองค์เป็นที่รักและเป็นที่พอใจอย่างยิ่ง หากสามารถแลกด้วยช้างแก้ว ม้าแก้ว บ้านส่วย หรือแม้แต่ชนบททั้งหมด เพื่อให้พระอัยยิกาของพระองค์ไม่ทิวงคตได้ ก็จะทรงกระทำ

พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสสอนว่า "สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงมีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้เลย" พระองค์ได้ทรงอุปมาเหมือนภาชนะดินที่นายช่างหม้อทำขึ้น ไม่ว่าจะดิบหรือสุก ล้วนมีความแตกทำลายเป็นธรรมดา มีความแตกทำลายเป็นที่สุด ไม่พ้นความแตกทำลายไปได้ ฉันใด สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงก็มีความตายเป็นธรรมดา มีความตายเป็นที่สุด ไม่ล่วงพ้นความตายไปได้ ฉันนั้น

จากนั้น พระผู้มีพระภาคยังทรงชี้ให้เห็นถึงผลแห่งกรรม โดยตรัสว่า สัตว์ทั้งหลายย่อมไปตามกรรมของตน เข้าถึงผลแห่งบุญและบาป ผู้ทำบาปย่อมไปสู่นรก ส่วนผู้ทำบุญย่อมไปสู่สุคติ ดังนั้น จึงควรทำกรรมงามอันเป็นเครื่องสะสมไว้ในภายภาคหน้า เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในปรโลก พระสูตรนี้เน้นย้ำสัจธรรมของชีวิตที่ว่าความตายเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และกรรมดีที่กระทำไว้เท่านั้นที่จะเป็นที่พึ่งในสัมปรายภพ.