ปุคคลสูตร

ปุคคลสูตร ในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่พระเจ้าปเสนทิโกศล ณ กรุงสาวัตถี โดยแบ่งบุคคลออกเป็น ๔ ประเภท ตามลักษณะการดำเนินชีวิตและการกระทำกรรมของแต่ละบุคคล ซึ่งส่งผลต่อภพภูมิที่จะไปบังเกิดในอนาคต

บุคคล ๔ จำพวกนี้ได้แก่:

๑. **ผู้มืดมาและมืดไป (ตมํ โหติ ตมปราโย)**: บุคคลประเภทนี้เกิดในตระกูลต่ำ เช่น ตระกูลจัณฑาล ยากจน มีผิวพรรณไม่ดี มีความเจ็บป่วยมาก มีอวัยวะไม่สมบูรณ์ และยังประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

๒. **ผู้มืดมาแต่สว่างไป (ตมํ โหติ ชาติโส สุคติปรายโน)**: บุคคลประเภทนี้มีกำเนิดเช่นเดียวกับประเภทแรก คือเกิดในตระกูลต่ำ ยากจน มีร่างกายไม่สมบูรณ์ แต่กลับประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

๓. **ผู้สว่างมาแต่มืดไป (เชติโส โหติ ตมปราโย)**: บุคคลประเภทนี้เกิดในตระกูลสูง มั่งคั่ง มีรูปงาม มีปัจจัยสี่ครบครัน แต่กลับประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

๔. **ผู้สว่างมาและสว่างไป (เชติโส โหติ สุคติปรายโน)**: บุคคลประเภทนี้เกิดในตระกูลสูง มั่งคั่ง มีรูปงาม มีปัจจัยสี่ครบครัน และยังประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

พระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นว่า การเกิดในตระกูลใด ฐานะเป็นเช่นไร หรือมีรูปพรรณสัณฐานเป็นอย่างไรนั้นเป็นผลจากกรรมในอดีต (มืดมาหรือสว่างมา) แต่ที่สำคัญกว่าคือการกระทำในปัจจุบัน (มืดไปหรือสว่างไป) ซึ่งจะเป็นตัวกำหนดภพภูมิในอนาคตอย่างแท้จริง