อัญญตรพราหมณวัตถุ

อัญญตรพราหมณวัตถุ (เรื่องพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง) ปรากฏในพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท คาถาที่ 386 กล่าวถึงพราหมณ์ผู้หนึ่งที่เข้ามาบวชในพระพุทธศาสนาด้วยความศรัทธา แต่กลับเป็นผู้ที่มีนิสัยมักโกรธและมักจะด่าทอผู้อื่นด้วยถ้อยคำที่รุนแรงอยู่เป็นประจำ ทำให้ภิกษุทั้งหลายต่างพากันเอือมระอาและไม่ต้องการอยู่ร่วมด้วย พฤติกรรมดังกล่าวสร้างความเดือดร้อนแก่หมู่คณะ จนกระทั่งเรื่องราวทราบถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระพุทธองค์ทรงเรียกพราหมณ์รูปนั้นมาสอบถาม เมื่อทราบความจริงแล้ว จึงทรงแสดงธรรมเพื่อสั่งสอนให้พราหมณ์ผู้นั้นรู้จักการควบคุมตนเองและการวางตัวที่เหมาะสมในสมณเพศ โดยทรงเน้นย้ำถึงลักษณะของผู้ที่ชื่อว่าเป็น "พราหมณ์ที่แท้จริง" ซึ่งไม่ได้ขึ้นอยู่กับชาติกำเนิด แต่ขึ้นอยู่กับการประพฤติปฏิบัติและการละวางกิเลสเป็นสำคัญ พระองค์จึงตรัสพระคาถาธรรมบทที่ว่า "ผู้ใดมีความเพียร มีสมาธิ นั่งปราศจากกิเลส ทำกิจที่ควรทำสำเร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ย่อมถึงจุดหมายสูงสุด ผู้นั้นเราตถาคตเรียกว่าพราหมณ์"

บทสรุปของเรื่องนี้ให้แง่คิดสำคัญในการดำเนินชีวิตและการพัฒนาตนเอง ดังนี้:

• การละทิฐิมานะ: การเป็นบรรพชิตต้องรู้จักขัดเกลากิเลส โดยเฉพาะความโกรธซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรม
• นิยามของพราหมณ์: ความเป็นผู้ประเสริฐไม่ได้เกิดจากการเกิดในตระกูลสูง แต่เกิดจากการกระทำที่สะอาดบริสุทธิ์และปราศจากอาสวะกิเลส
• ความเพียรและสมาธิ: การปฏิบัติธรรมต้องอาศัยความเพียรเป็นเครื่องเผาผลาญกิเลส และอาศัยสมาธิเป็นเครื่องตัั้งมั่นแห่งจิต
• การประพฤติตนในหมู่คณะ: พึงสำรวมระวังวาจาและการกระทำ เพื่อให้เกิดความสงบสุขในการอยู่ร่วมกันในสังคม

ท้ายที่สุด พราหมณ์รูปนั้นได้ตั้งใจฟังพระธรรมเทศนาและน้อมนำไปปฏิบัติ จนสามารถขจัดความโกรธและกิเลสทั้งปวง บรรลุเป็นพระอรหันต์ผู้เป็นพราหมณ์โดยสมบูรณ์ในพระพุทธศาสนา ตามพุทธพจน์ที่ทรงแสดงไว้นั้นเอง