มารวัตถุ

ในพระธรรมบท มารวัตถุ พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นถึงความหมายที่แท้จริงของ "ผู้เป็นพราหมณ์" โดยทรงเปรียบเทียบว่า ผู้ที่เป็นพราหมณ์มิใช่ผู้ที่เกิดจากตระกูลสูงหรือมีกำเนิดพิเศษ แต่เป็นผู้ที่ปราศจากเครื่องผูกมัดทางจิตใจอย่างสิ้นเชิง พระคาถาที่ 385 ระบุว่า บุคคลใดไม่มีฝั่งนี้ (โลกนี้/กาย) ไม่มีฝั่งโน้น (โลกหน้า/อายตนะ) และไม่มีทั้งสองฝั่ง (ความยึดมั่นในภพ) เป็นผู้ไม่มีความสะดุ้ง ไม่มีความกังวล เรากล่าวผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์

แก่นสำคัญของธรรมะบทนี้มุ่งเน้นไปที่การหลุดพ้นจากกระแสแห่งกิเลสและตัณหา ซึ่งเป็น "มาร" ที่คอยดึงรั้งจิตใจมนุษย์ให้จมอยู่ในวัฏสงสาร โดยสรุปคุณลักษณะของผู้ที่เป็นพราหมณ์ตามแนวทางของพระพุทธศาสนาได้ดังนี้:

• ความไม่มีฝั่ง: คือการละทิ้งความยึดติดในขันธ์ 5 (ฝั่งนี้) และการละทิ้งความทะยานอยากในภพภูมิข้างหน้า (ฝั่งโน้น) จนจิตไม่หวั่นไหวต่อกระแสโลก
• ความไม่มีเครื่องกังวล: การเป็นผู้หลุดพ้นจากอุปาทานความยึดมั่นถือมั่นทั้งปวง ทำให้จิตใจว่างจากความโศกเศร้าและความวิตกกังวล
• ภาวะผู้ปราศจากมาร: พราหมณ์ในทางธรรมคือผู้ที่ชนะกิเลสภายในตนเอง ไม่ตกเป็นทาสของตัณหา มานะ หรือทิฏฐิ จึงไม่ถูก "มาร" รบกวนได้อีกต่อไป

บทสรุปของพระสูตรนี้สอนให้พุทธศาสนิกชนเข้าใจว่า การเข้าถึงความเป็นอริยบุคคลหรือ "พราหมณ์" นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับชาติกำเนิด แต่ขึ้นอยู่กับ การฝึกฝนจิตใจ ให้บริสุทธิ์ การปล่อยวางจากความยึดมั่นถือมั่น และการเข้าถึงวิมุตติความหลุดพ้นจากกิเลสเครื่องผูกมัดทั้งปวง ซึ่งถือเป็นจุดหมายสูงสุดของชีวิตที่จะนำไปสู่ความสงบเย็นอย่างแท้จริง