สารีปุตตเถรวัตถุ

สารีปุตตเถรวัตถุ (ธรรมบท พระคาถาที่ 389-390) เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่พระสารีบุตรเถระถูกพราหมณ์ผู้หนึ่งด่าทอด้วยถ้อยคำหยาบคายขณะท่านกำลังออกบิณฑบาต ด้วยความที่ท่านเป็นผู้มีจิตใจหนักแน่นและมั่นคงในธรรม ท่านจึงไม่โกรธเคืองและยังคงสำรวมอินทรีย์ตามปกติ เมื่อพราหมณ์ผู้นั้นได้สติและสำนึกผิด จึงเข้ามากราบขอขมาต่อพระเถระ พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสสอนถึงความสำคัญของการไม่ประทุษร้ายผู้ประทุษร้ายตอบ

หัวใจสำคัญของธรรมบทข้อนี้คือการแสดงให้เห็นถึง "ลักษณะของสมณะที่แท้จริง" ซึ่งสรุปใจความสำคัญได้ดังนี้:

• การไม่ประทุษร้ายตอบ: ผู้มีปัญญาควรยับยั้งชั่งใจ ไม่ควรประทุษร้ายผู้ที่มาทำร้ายตน การโต้ตอบด้วยความโกรธย่อมนำมาซึ่งความทุกข์และเวรภัยที่ไม่มีวันสิ้นสุด
• การทำลายผู้ประทุษร้าย: แม้ผู้ประทุษร้ายจะไม่มีความผิด แต่การที่บรรพชิตโกรธตอบถือเป็นโทษอย่างยิ่ง เปรียบเสมือนการนำความเสื่อมเสียมาสู่สมณเพศ
• ความเมตตาคือเกราะป้องกัน: การแผ่เมตตาและการสำรวมในกาย วาจา ใจ คืออาวุธสำคัญที่ทำให้ผู้ปฏิบัติธรรมอยู่เหนือความยั่วยุทั้งปวง
• คุณค่าของความอดกลั้น: ผู้ใดมีความอดทนและไม่ผูกพยาบาท ผู้นั้นย่อมชื่อว่าเป็นผู้ประเสริฐ และเป็นการปิดกั้นทางแห่งอกุศลกรรมที่จะตามมา

บทสรุปแห่งธรรมะนี้สอนให้พุทธศาสนิกชนเห็นว่า "ความโกรธไม่เคยระงับด้วยความโกรธ" แต่ความโกรธย่อมระงับได้ด้วยการไม่จองเวรและการมีจิตที่เปี่ยมด้วยเมตตา การที่พระสารีบุตรเถระไม่โต้ตอบพราหมณ์นั้น ไม่ใช่เพราะท่านอ่อนแอ แต่เพราะท่านมีจิตใจที่เข้มแข็งและเข้าถึงรสพระธรรมอย่างแท้จริง การรักษาจิตของตนให้เป็นปกติท่ามกลางคำด่าทอ จึงถือเป็นชัยชนะที่เหนือกว่าการเอาชนะคู่ต่อสู้ด้วยกำลังหรือถ้อยคำที่รุนแรงครับ