อุปปลวัณณาเถรีวัตถุ

เรื่องราวของพระอุปปลวัณณาเถรี เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่นางอาศัยอยู่ในป่าอันธวันเพื่อบำเพ็ญสมณธรรม ขณะนั้นมีชายหนุ่มผู้เป็นญาติห่างๆ ชื่อว่านันทมานพ ผู้ซึ่งหลงรักนางมาตั้งแต่ก่อนที่นางจะบวช ได้แอบเข้ามาซ่อนตัวอยู่ในกระท่อมของนางด้วยความปรารถนาทางกามราคะ เมื่อพระเถรีกลับมาและพบตัวชายหนุ่ม แม้จะพยายามเตือนสติให้เห็นโทษแห่งกาม แต่ด้วยความมัวเมาในตัณหา นันทมานพจึงเข้าข่มขืนนาง เมื่อกระทำผิดมหันต์แล้วเขาก็ถูกแผ่นดินสูบลงสู่อเวจีมหานรกในทันที

เหตุการณ์นี้ก่อให้เกิดความสงสัยแก่เหล่าภิกษุว่า เหตุใดผู้มีบุญญาธิการเช่นพระเถรีจึงประสบเหตุการณ์เช่นนี้ พระพุทธเจ้าจึงตรัสอธิบายถึงบุพกรรมและหลักธรรมเพื่อให้ภิกษุทั้งหลายเข้าใจถึงกฎแห่งกรรม ดังนี้:

• อดีตกรรม: ในชาติก่อนๆ พระอุปปลวัณณาเคยประพฤติผิดในกาม จึงต้องได้รับผลกรรมนี้ในชาติปัจจุบันเป็นชาติสุดท้าย แต่ด้วยการบำเพ็ญเพียรจนบรรลุเป็นพระอรหันต์ กรรมนั้นจึงส่งผลได้เพียงทางกายเท่านั้น ไม่สามารถทำอันตรายต่อมรรคผลของพระเถรีได้
• พระธรรมเทศนา (Dhp 401): พระพุทธเจ้าได้ตรัสพระคาถาว่า "ผู้ใดแล ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีความห่วงใย เป็นผู้ว่างเปล่า (จากกิเลส) เรากล่าวผู้นั้นว่าเป็นพราหมณ์"
• บทเรียนเรื่องกามราคะ: พระองค์ทรงสอนว่ากามคุณเป็นเสมือนหลุมถ่านเพลิงที่เผาไหม้ผู้ที่หลงใหลให้พินาศ ทั้งยังเป็นอุปสรรคสำคัญในการบรรลุธรรม

สรุปได้ว่า อุปปลวัณณาเถรีวัตถุแสดงให้เห็นถึงความน่ากลัวของกามราคะที่สามารถทำลายชีวิตผู้คนได้ในพริบตา และย้ำเตือนว่าผู้ที่ข้ามพ้นจากกิเลสและความห่วงใยในทางโลกได้แล้วเท่านั้น จึงจะเป็นผู้ที่บริสุทธิ์และไม่มีที่พึ่งอื่นใดนอกจากพระธรรม