ธัมมทินนาเถรีวัตถุ

สรุปเรื่องพระธรรมทินนาเถรี จากพระไตรปิฎก ขุททกนิกาย แสดงถึงเรื่องราวของวิสาขอุบาสกและนางธรรมทินนาผู้เป็นภรรยา ก่อนที่ทั้งคู่จะออกบวชและบรรลุธรรมขั้นสูง จนกระทั่งนำมาสู่การแสดงพระธรรมเทศนาโปรดเวไนยสัตว์เกี่ยวกับคุณลักษณะของผู้เข้าถึงความเป็นพราหมณ์

ใจความสำคัญของเรื่องเริ่มต้นจาก วิสาขอุบาสกได้ฟังธรรมในสำนักของพระศาสดาจนบรรลุอนาคามิผล จึงสละทรัพย์สมบัติทั้งหมดให้กับนางธรรมทินนาภรรยา พร้อมทั้งอนุญาตให้นางบวชเป็นภิกษุณีตามความประสงค์ นางธรรมทินนาได้หลีกเร้นไปปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานในชนบท ไม่นานนักก็บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทา ต่อมาเมื่อนางกลับมายังกรุงราชคฤห์ วิสาขอุบาสกได้เข้าไปทดสอบความรู้โดยการถามปัญหาธรรมตั้งแต่ระดับโสดาปัตติมรรคจนถึงมรรคเบื้องสูง ซึ่งพระเถรีก็สามารถวิสัชนาได้อย่างถูกต้องและลึกซึ้ง พระศาสดาได้ทรงยกย่องพระธรรมทินนาเถรีท่ามกลางภิกษุสงฆ์ว่ากล่าวได้ถูกต้องตรงกับที่พระองค์จะทรงแก้เช่นกัน

จากเหตุการณ์ดังกล่าว พระศาสดาจึงทรงแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อขยายความผ่านพระคาถาหลัก ดังนี้:

• ความหมายของความกังวล (กิญฺจนํ): หมายถึง ความยึดถือด้วยตัณหาในขันธ์ 3 กาล ได้แก่ ขันธ์ในอดีต (ปุเร) ขันธ์ในอนาคต (ปจฺฉา) และขันธ์ในปัจจุบัน (มชฺเฌ)
• คุณลักษณะของพราหมณ์: ผู้ใดไม่มีความกังวลด้วยกิเลสเครื่องกังวล (เช่น ราคะ) และไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในสิ่งใด ๆ พระองค์ทรงเรียกผู้นั้นว่า "พราหมณ์"

ในเวลาจบพระธรรมเทศนา ชนเป็นอันมากได้บรรลุอริยผลทั้งหลาย มีโสดาปัตติผลเป็นต้น ตามลำดับ