เทวหิตพราหมณวัตถุ

เรื่องเทวหิตพราหมณ์ เป็นพระสูตรจากขุททกนิกาย ธรรมบท ที่แสดงถึงความสำคัญของการทำบุญกับบุคคลผู้ประเสริฐ และคุณลักษณะที่แท้จริงของผู้ที่เป็น "พราหมณ์" ตามหลักพระพุทธศาสนา โดยมีเหตุการณ์เริ่มต้นเมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาพาธด้วยลมในพระวาโย และได้ส่งพระอุปวานเถระไปขอน้ำร้อนจากเทวหิตพราหมณ์ พราหมณ์ผู้มีจิตเลื่อมใสจึงได้จัดเตรียมน้ำร้อนและน้ำอ้อยถวาย จนกระทั่งพระพุทธองค์ทรงหายจากอาพาธในทันที พราหมณ์เกิดความสงสัยว่าการถวายทานแก่ใครจึงจะมีผลมาก จึงได้เข้าไปทูลถามพระศาสดา

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมเทศนาตอบข้อซักถาม โดยทรงจำแนกคุณสมบัติของผู้ที่ควรรับทักษิณาและมีผลมากผ่านพระคาถาสำคัญ ซึ่งสรุปหลักธรรมและหมวดหมู่สำคัญได้ดังนี้:

• การถวายทานที่มีผลมาก: การถวายไทยธรรมแด่ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ย่อมนำมาซึ่งอานิสงส์และผลบุญอันยิ่งใหญ่
• คุณลักษณะของพราหมณ์ที่แท้จริง:
  • เป็นผู้ระลึกถึงขันธ์ที่อาศัยอยู่ในกาลก่อนได้ (ปุพเพนิวาสานุสติญาณ)
  • เป็นผู้เห็นสวรรค์และอบายด้วยทิพยจักษุ
  • เป็นผู้บรรลุความสิ้นไปแห่งชาติ ดับกิเลสและอาสวะสิ้นเชิง
  • เป็นมุนีผู้มีพรหมจรรย์อันอยู่จบแล้วอย่างสมบูรณ์

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา เทวหิตพราหมณ์เกิดจิตเลื่อมใสอย่างยิ่ง ได้ประกาศตนเป็นอุบาสกถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ และชนเป็นอันมากก็ได้บรรลุอริยผลในกาลจบเทศนานั้น นอกจากนี้ ในส่วนท้ายของคัมภีร์ยังได้ประมวลสรุปจำนวนวรรค 26 วรรค และเรื่องราวทั้งหมดในอรรถกถาธรรมบทที่มีถึง 299 เรื่อง พร้อมด้วยคำอุทิศกุศลและประวัติการรจนาโดยพระพุทธโฆสเถระ เพื่อความดำรงมั่นแห่งพระสัทธรรมสืบไป