ปฐมทัพพสูตร

ปฐมทัพพสูตร (Ud 8.9) เป็นพระสูตรที่ถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญเกี่ยวกับการดับขันธปรินิพพานของ พระทัพพมัลลบุตร ณ เวฬุวันมหาวิหาร กรุงราชคฤห์ โดยท่านได้เข้าไปกราบทูลลาพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพื่อเข้าสู่ปรินิพพาน พระพุทธองค์ทรงอนุญาตตามที่ท่านเห็นสมควร จากนั้นพระทัพพมัลลบุตรได้เหาะขึ้นสู่อากาศและเข้าฌานสมาบัติในเตโชธาตุ (ธาตุไฟ) จนร่างกายลุกไหม้และดับสิ้นไปโดยไม่เหลือแม้แต่เถ้าถ่าน เปรียบเสมือนเนยใสหรือน้ำมันที่ถูกเผาไหม้จนหมดสิ้นไปโดยไม่มีเศษซากคงเหลือ

เมื่อเหตุการณ์นั้นสิ้นสุดลง พระพุทธองค์ได้ทรงเปล่งอุทานเพื่อแสดงถึงสภาวะของผู้ที่หลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างสมบูรณ์ ซึ่งเป็นการสรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้เกี่ยวกับกระบวนการดับไปของขันธ์ 5 ดังนี้:

• ร่างกายแตกดับ: กายสังขารที่เป็นส่วนประกอบของรูปธรรมได้ยุติการทำงานลง
• สัญญาดับไป: การจำได้หมายรู้และการรับรู้สิ่งต่างๆ ได้ถึงจุดสิ้นสุด
• เวทนาเย็นลง: ความรู้สึกสุข ทุกข์ หรือเฉยๆ ทั้งปวงได้ระงับไปโดยสิ้นเชิง
• สังขารสงบระงับ: ปรุงแต่งทางกาย วาจา และใจ ไม่มีการก่อเกิดขึ้นอีก
• วิญญาณดับสิ้น: การรับรู้ทางอายตนะทั้งหลายได้เข้าสู่สภาวะนิพพาน

พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงสภาวะของพระอรหันต์ผู้ซึ่งหลุดพ้นจากความเป็นตัวตน (อนัตตา) เมื่อธาตุขันธ์แตกสลายลง ปราศจากการยึดมั่นถือมั่น ทำให้จิตเข้าถึงความสงบเย็นสูงสุด การดับไปของพระทัพพมัลลบุตรจึงเป็นเครื่องเตือนใจให้เห็นถึงความเป็นอนิจจังของสังขาร และเป้าหมายสูงสุดของพุทธศาสนาคือการเข้าถึงความดับเย็น (นิพพาน) ที่ปราศจากกิเลสและเครื่องร้อยรัดทั้งปวง