ทุติยทัพพสูตร

ทุติยทัพพสูตร เป็นพระสูตรที่บันทึกเหตุการณ์การปรินิพพานของ พระทัพพมัลลบุตร อัครสาวกผู้จัดเสนาสนะและแจกภัตตาหาร ซึ่งแสดงให้เห็นถึงวิถีแห่งการดับขันธปรินิพพานของพระอรหันต์ผู้ทรงอภิญญา โดยพระพุทธเจ้าได้ตรัสเล่าแก่ภิกษุทั้งหลายว่า เมื่อพระทัพพมัลลบุตรจะปรินิพพาน ท่านได้เหาะขึ้นไปในอากาศ นั่งขัดสมาธิ และเข้าสมาบัติโดยอาศัย เตโชกสิณ (ธาตุไฟ) จนกระทั่งร่างกายของท่านมอดไหม้ไปโดยสิ้นเชิง ไม่เหลือแม้แต่เถ้าถ่านหรือเขม่า เปรียบเสมือนการเผาไหม้ของเนยใสหรือน้ำมันที่หมดสิ้นไปโดยไม่ทิ้งร่องรอยใดๆ ไว้

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบการดับไปของพระอรหันต์กับประกายไฟที่ค่อยๆ ดับลงเมื่อค้อนตีเหล็กที่เผาแดงในเตาหลอม ซึ่งการจะระบุว่าประกายไฟนั้นดับไปที่ไหน หรือไปในทิศทางใดนั้นเป็นสิ่งที่ไม่อาจชี้ชัดได้ เช่นเดียวกับผู้ที่หลุดพ้นแล้วจากกิเลสทั้งปวง ได้ข้ามพ้นห้วงแห่งเครื่องผูกพันทางกามคุณ ย่อมเข้าถึงภาวะแห่ง ความสุขที่มั่นคง ซึ่งไม่มีคติ (ที่ไป) อันจะพึงบัญญัติหรืออธิบายได้ตามความเข้าใจทางโลก

ใจความสำคัญและหลักธรรมที่ปรากฏในพระสูตรนี้ ได้แก่:

• การดับขันธปรินิพพานของพระอรหันต์: คือสภาวะที่กิเลสและสังขารทั้งปวงสิ้นเชื้อไม่เหลืออยู่ เหมือนไฟที่ดับไปโดยไม่ทิ้งร่องรอย
• ภาวะนิพพานที่พ้นจากบัญญัติ: ความสุขที่แท้จริงของพระอรหันต์เป็นสภาวะที่อยู่เหนือการอธิบายด้วยภาษาและกรอบความคิดทางโลก
• ความเป็นอิสระจากห้วงโอฆะ: ผู้ที่หลุดพ้นจากกิเลสเครื่องผูกพันย่อมไม่อยู่ภายใต้กฎแห่งการเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป