อินทริยสูตร

อินทริยสูตร (Iti 62) ว่าด้วยเรื่อง อินทรีย์ 3 ประการ ของพระอริยบุคคล ซึ่งเป็นลำดับขั้นของการบรรลุธรรมและการหลุดพ้นจากวัฏสงสาร โดยพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นถึงความก้าวหน้าของเหล่าสาวกผู้ปฏิบัติธรรมจนถึงที่สุดแห่งทุกข์ ดังนี้:

• อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์: อินทรีย์คือความรู้ว่า “เราจักรู้ธรรมที่ยังไม่เคยรู้” (ความเข้าใจว่าการตรัสรู้กำลังจะมาถึง)
• อัญญินทรีย์: อินทรีย์คือความรู้ในธรรมที่รู้แล้ว (ภาวะของผู้ตรัสรู้)
• อัญญาตาวินทรีย์: อินทรีย์คือความรู้ของผู้ที่รู้แล้ว (ภาวะของผู้สำเร็จเป็นพระอรหันต์)

เนื้อหาในพระสูตรนี้ยังได้อธิบายถึงกระบวนการของผู้ศึกษาที่ฝึกฝนตนตาม ทางสายตรง (มรรคมีองค์ 8) โดยเริ่มจากการทำความเข้าใจเรื่องการสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส จนนำไปสู่การตรัสรู้โดยไม่เนิ่นช้า เมื่อผู้นั้นบรรลุถึงความเป็นพระอรหันต์แล้ว ย่อมเกิดญาณหยั่งรู้ว่า “ความหลุดพ้นของเราไม่กำเริบ” เป็นการสิ้นสุดของสังโยชน์ทั้งปวงที่ผูกมัดไว้ในภพทั้งหลาย

บทสรุปของพระสูตรเน้นย้ำถึงสภาวะของพระอริยบุคคลผู้ บริบูรณ์ด้วยอินทรีย์ มีความสงบระงับ ยินดีในธรรมเป็นที่สงบระงับ (นิพพาน) ท่านเหล่านี้เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันเป็นครั้งสุดท้าย ไม่ต้องเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป เพราะได้เอาชนะมารและเสนามารได้โดยเด็ดขาดแล้ว การศึกษาสูตรนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนมุ่งมั่นฝึกฝนตนตามลำดับขั้นเพื่อเข้าถึงวิมุตติความหลุดพ้นอันเป็นเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา