อัทธาสูตร

อัทธาสูตร (Iti 63) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วยเรื่องของ "กาลทั้ง 3" ซึ่งถือเป็นกรอบเวลาพื้นฐานของการเวียนว่ายตายเกิดของสรรพสัตว์ โดยพระองค์ได้จำแนกช่วงเวลาออกเป็น 3 ประการ ดังนี้

• อดีต (Past)
• อนาคต (Future)
• ปัจจุบัน (Present)

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการระบุถึงกาลเวลาในเชิงสมมติ แต่ทรงชี้ให้เห็นว่า สรรพสัตว์ที่ยังมีความยึดติดใน "บัญญัติ" หรือสิ่งที่สื่อสารกันได้ (Communicable) ย่อมเข้าไปตั้งมั่นอยู่ในความยึดถือเหล่านั้น เมื่อไม่เข้าใจสภาวะตามความเป็นจริงของสิ่งเหล่านี้ จึงตกอยู่ภายใต้อำนาจของ "มัจจุราช" หรือความตายในวัฏสงสารอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่ฝึกฝนตนจนสามารถ "รู้แจ้ง" ในสภาวะบัญญัติทั้งหลาย ย่อมไม่หลงสร้างความหมายหรือตัวตนขึ้นมาในสิ่งที่สื่อสารเหล่านั้น เมื่อจิตหลุดพ้นจากความยึดมั่นถือมั่น ย่อมเข้าถึง "วิมุตติ" ซึ่งเป็นสภาวะแห่งความสงบอันสูงสุด (Supreme state of peace) พระพุทธองค์ทรงสรุปถึงผู้ที่บรรลุธรรมว่าเป็นผู้ที่มีความสงบ รักในสันติสุข มีปัญญาไตร่ตรองและตั้งมั่นในหลักธรรม ผู้ที่เป็นยอดแห่งผู้รู้เช่นนี้ย่อมเป็นผู้ที่ไม่อาจถูกคำนวณหรือเปรียบเทียบได้ด้วยสมมติบัญญัติทั้งปวง

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่าการหลุดพ้นจากความทุกข์และการครอบงำของมัจจุราช คือการก้าวข้ามการยึดติดใน "บัญญัติ" ของกาลเวลาและสิ่งทั้งปวง แล้วน้อมจิตเข้าสู่ความสงบเย็นแห่งพระนิพพาน ซึ่งเป็นสภาวะที่อยู่เหนือการปรุงแต่งของกาลเวลาทั้ง 3 นั่นเอง