สักการสูตร

สักการสูตร (Iti 81) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วยเรื่อง “สักการะ” หรือการได้รับเกียรติยศชื่อเสียง ซึ่งเป็นสิ่งที่มีอิทธิพลต่อจิตใจของมนุษย์และสรรพสัตว์อย่างรุนแรง พระองค์ทรงเน้นย้ำถึงอันตรายของการยึดติดในโลกธรรมเหล่านี้ โดยทรงหยิบยกประเด็นที่ได้จากการตรัสรู้ด้วยพระองค์เองว่า มีสรรพสัตว์จำนวนมากที่เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยความหลงใหลในลาภยศสรรเสริญ หรือความเจ็บช้ำจากการไม่ได้รับการยอมรับ ต้องประสบกับทุคติภูมิหลังจากสิ้นชีวิตลง

พระองค์ได้สรุปสถานะของจิตที่ถูกครอบงำไว้เป็น 3 ประการ ดังนี้:

• ความหลงในเกียรติยศ: จิตที่ทะยานอยากและยึดติดในสักการะที่ได้รับ
• ความหม่นหมองในการไม่ได้รับเกียรติ: จิตที่เศร้าหมองหรือโกรธเคืองเมื่อไม่เป็นที่ยอมรับ
• ความหวั่นไหวในทั้งสองสภาวะ: จิตที่ขึ้นลงตามโลกธรรมที่ผันผวน ทั้งได้รับและไม่ได้รับเกียรติ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเตือนสติให้ผู้ปฏิบัติธรรมวางใจให้เป็นกลาง โดยทรงชี้ทางออกที่แท้จริงคือการเจริญ “อัปปมัญญา” หรือพรหมวิหารธรรม เพื่อให้จิตมีความตั้งมั่น (สมาธิ) ที่ไม่หวั่นไหวไปตามคำสรรเสริญหรือนินทา ผู้ที่เป็น “สัตบุรุษ” หรือคนดีที่แท้จริง จึงต้องเป็นผู้ที่รู้จักการฝึกฝนตนเองให้มีสติปัญญา รู้เท่าทันสภาวะเหล่านั้นจนสามารถละวางความยึดมั่นถือมั่นได้ ซึ่งเปรียบเสมือนการขจัดเหตุแห่งทุกข์ทั้งปวง เพื่อให้จิตเข้าสู่ความสงบและหลุดพ้นจากกิเลสที่ผูกมัดไว้อย่างสิ้นเชิง