ธัมมจริยสูตร

ธัมมจริยสูตร (A Righteous Life) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการใช้ชีวิตอันประเสริฐและการจัดระเบียบในหมู่สงฆ์ โดยพระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่าการดำเนินชีวิตตามหลักธรรมคือทรัพย์อันประเสริฐที่สุด ทว่าสำหรับผู้ที่บรรพชาเป็นนักบวชแล้วกลับมีพฤติกรรมเสื่อมทราม ประพฤติตนเป็นคนหยาบคายและเป็นพาล ชีวิตของผู้นั้นย่อมตกต่ำลงเปรียบเสมือนพิษร้ายที่ก่อตัวขึ้นภายใน ทั้งยังขาดความเข้าใจในหลักธรรมคำสอน มักชอบก่อการทะเลาะวิวาทและถูกครอบงำด้วยอวิชชา ซึ่งส่งผลให้ผู้นั้นต้องเวียนว่ายตายเกิดในอบายภูมิ ประสบกับความทุกข์ทรมานอย่างไม่สิ้นสุด

พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบนักบวชที่ทุศีลว่ามีสภาพดุจ "ส้วมที่เต็มไปด้วยสิ่งปฏิกูล" ซึ่งยากจะทำความสะอาดได้ ดังนั้น เพื่อรักษาความบริสุทธิ์ของสังฆมณฑล พระองค์จึงทรงวางแนวทางปฏิบัติสำหรับภิกษุสงฆ์ไว้ดังนี้:

• การตระหนักรู้: ภิกษุต้องร่วมกันสังเกตและตรวจสอบผู้ที่มีความปรารถนาลามก มีเจตนาชั่วร้าย มีพฤติกรรมเสื่อมเสีย และแสวงหาลาภด้วยวิธีที่ไม่ถูกต้อง
• การกำจัดผู้ประพฤติชั่ว: หากพบผู้ที่มีคุณสมบัติดังกล่าว ภิกษุทั้งหลายต้องร่วมมือกันอย่างสามัคคีเพื่อขับไล่ผู้นั้นออกจากหมู่คณะ เปรียบเสมือนการกำจัดขยะและเศษเดนที่ปะปนอยู่ในหมู่ผู้ประพฤติธรรม เพื่อไม่ให้บุคคลเหล่านั้นแอบอ้างตนว่าเป็นนักบวช
• การอยู่ร่วมกันอย่างบริสุทธิ์: หลังจากกำจัดผู้ทุศีลออกไปแล้ว ขอให้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ทั้งหลายจงอยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคี มีสติ และหมั่นเพียรศึกษาธรรม

บทสรุปสำคัญของพระสูตรนี้คือ การรักษาความบริสุทธิ์ของกลุ่มคณะถือเป็นหัวใจสำคัญ เพราะการที่ผู้มีศีลธรรมอยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคีและมีความระแวดระวัง (alert) ย่อมเป็นหนทางที่นำไปสู่ "การดับทุกข์" ได้อย่างแท้จริง