สุนทริกภารทวาชสูตร

สุนทริกภารทวาชสูตร เป็นพระสูตรที่แสดงถึงการปรับเปลี่ยนมุมมองเรื่องการบูชายัญและความหมายที่แท้จริงของความเป็นพราหมณ์ โดยมีเนื้อหาสำคัญเริ่มต้นขึ้นเมื่อพราหมณ์ภารทวาชะ ผู้กำลังทำพิธีบูชาไฟบนฝั่งแม่น้ำสุนทริกา ได้พบกับพระพุทธเจ้าและพยายามสอบถามถึงชาติกำเนิด พราหมณ์ผู้นี้มีความเชื่อแบบดั้งเดิมว่าฐานะทางสังคมเป็นตัวกำหนดความบริสุทธิ์ แต่พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบโดยปฏิเสธความสำคัญของชาติกำเนิด พร้อมทั้งเปลี่ยนประเด็นมาเน้นที่ "ความประพฤติ" และ "ธรรมปฏิบัติ" แทน

พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อยกระดับความเข้าใจเรื่องการทำทาน (การบูชายัญ) ว่าทานที่ให้ผลมากและมีอานิสงส์สูงนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าผู้รับจะเป็นพราหมณ์โดยกำเนิดหรือไม่ แต่ขึ้นอยู่กับว่าผู้รับนั้นเป็น "ผู้ควรแก่การรับ" หรือไม่ โดยพระองค์ทรงจำแนกคุณลักษณะของผู้ที่ควรแก่การทำทานไว้หลายประการ ดังนี้:

• ผู้มีศีลและมีสติ: เป็นผู้ละจากกิเลสทั้งปวง มีความสำรวมระวัง และดำเนินชีวิตอย่างตรงไปตรงมา
• ผู้มีจิตสงบและหลุดพ้น: เป็นผู้ปราศจากความโลภ ความโกรธ และความหลง เหมือนดวงจันทร์ที่พ้นจากคราส
• ผู้ไม่มีความยึดมั่น: ไม่มีความถือตัว (มานะ) ไม่มีความปรารถนาที่จะเวียนว่ายตายเกิด และสิ้นสุดการยึดถือในตัวตน
• ผู้มีปัญญาแจ้งชัด: เป็นผู้ที่เข้าใจในธรรมชาติของความทุกข์และการสิ้นไปแห่งกิเลสทั้งปวง

พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนว่าการบูชาที่แท้จริงคือการถวายทานแก่พระอริยบุคคลผู้เป็น "เนื้อนาบุญ" ของโลก ผู้ที่ละวางจากเครื่องเศร้าหมองและเปี่ยมด้วยปัญญา ในตอนท้ายพราหมณ์ภารทวาชะเกิดความเลื่อมใสในธรรมะที่พระพุทธองค์ทรงแสดง จึงได้ปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะ และขอบรรพชาอุปสมบทในพระพุทธศาสนา ก่อนจะเพียรปฏิบัติจนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ในที่สุด