อุจฉุวิมาน

อุจฉุวิมาน เป็นเรื่องราวการสนทนาระหว่าง พระมหาโมคคัลลานเถระ กับเทพธิดาองค์หนึ่งผู้มีรัศมีกายสว่างไสว รุ่งโรจน์ด้วยสิริ วรรณะ ยศ และเดชเหนือเทวดาทั้งปวง ซึ่งปรากฏกายด้วยความเลื่อมใสเพื่อกราบ พระมหาโมคคัลลานะ และบอกเล่าถึงผลบุญที่ทำให้ตนได้มาอุบัติเป็นเทพธิดาบนสรวงสวรรค์

จากคำบอกเล่าของเทพธิดา ในอดีตชาติขณะที่นางเกิดเป็นมนุษย์ พระมหาโมคคัลลานะ ได้เข้ามาบิณฑบาตที่บ้าน นางมีจิตใจที่เลื่อมใสเปี่ยมด้วยปีติอย่างหาที่สุดไม่ได้ จึงได้ตัดสินใจ ถวายท่อนอ้อย แด่พระคุณเจ้า ต่อมาแม่ผัวได้มาซักถามด้วยความโกรธเพราะเข้าใจว่าเป็นอ้อยของตน นางจึงตอบความจริงไปว่าได้ถวายแก่ภิกษุผู้สงบแล้ว ทำให้แม่ผัวโกรธจัดและใช้ก้อนดินขว้างปาใส่จนทำให้นางเสียชีวิตลงในขณะนั้น ด้วยอานิสงส์แห่งจิตที่เลื่อมใสในการถวายทานแม้จะเป็นเพียงสิ่งของเล็กน้อยอย่างท่อนอ้อย แต่นางได้กระทำด้วยความบริสุทธิ์ใจ จึงส่งผลให้จุติจากมนุษยโลกแล้วไปอุบัติเป็นเทวดา เสวยสุขในทิพยสมบัติ มีท้าวสักกะจอมเทพและทวยเทพคอยคุ้มครอง พร้อมเพรียบพร้อมด้วยกามคุณ 5

ในส่วนของ อรรถกถาอุจฉุวิมาน ได้ระบุเพิ่มเติมว่าเรื่องนี้มีความคล้ายคลึงกับวิมานอ้อยในหนหลัง แต่มีความแตกต่างกันในรายละเอียดเล็กน้อยตรงที่เรื่องในอดีตใช้ตั่งตีลูกสะภานจนเสียชีวิต ส่วนเรื่องนี้ใช้ก้อนดินทุ่ม ความต่างกันทางวัตถุที่ใช้ประหารนี้เองทำให้ต้องมีการแยกเรื่องกันในการทำสังคายนา

คำสอนหลักและใจความสำคัญจากพระสูตรนี้:

• อานิสงส์ของการถวายทานด้วยจิตเลื่อมใส: แม้จะเป็นวัตถุทานเพียงเล็กน้อย เช่น ท่อนอ้อย แต่หากถวายด้วยจิตที่เลื่อมใสเปี่ยมด้วยปีติและมีความเคารพ ก็ย่อมส่งผลบุญมาก มากจนนำพาไปสู่ความสุขในสุคติโลกสวรรค์
• ผลของบุญกุศล: บุญจากการถวายทานสามารถคุ้มครองและอำนวยสุขให้ผู้ทำได้อย่างยั่งยืน ดังที่เทพธิดาได้รับทิพยสมบัติและความคุ้มครองจากท้าวสักกะจอมเทพ
• ความกตัญญูกตเวทิตา: เทพธิดายังคงระลึกถึงพระคุณของพระมหาโมคคัลลานะผู้เป็นเนื้อนาบุญ จึงได้เดินทางมานมัสการและบอกเล่าที่มาของบุญกุศลนั้น