กัณฐกวิมาน

กัณฐกวิมาน เป็นพระสูตรจากขุททกนิกาย ในพระไตรปิฎก ที่แสดงถึงเรื่องราวของกัณฐกเทพบุตร ผู้ซึ่งในอดีตชาติเคยเป็นม้ากัณฐกะ ราชพาหนะคู่ใจของเจ้าชายสิทธัตถะ ในคราวเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์เพื่อบรรลุพระโพธิญาณ

เมื่อครั้งที่พระมหาบุรุษทรงประทับบนหลังและทรงลูบขาพร้อมตรัสบอกถึงการไปสู่พระสัมโพธิญาณเพื่อรื้อขนสัตว์โลกให้พ้นจากโอฆสงสาร ม้ากัณฐกะได้ฟังด้วยความปีติยินดีและเบิกบานใจเป็นอย่างยิ่ง จนกระทั่งเมื่อพระมหาบุรุษทรงผนวชและปล่อยให้กลับพร้อมด้วยฉันนอำมาตย์ ม้ากัณฐกะผู้มีความภักดีและเปี่ยมด้วยความรัก ได้ใช้ลิ้นเลียพระบาทและมองส่งเสด็จด้วยความอาลัย จนกระทั่งอกแตกตายด้วยความโศกเศร้า ด้วยอานุภาพแห่งความเลื่อมใสและกุศลจิตนั้น จึงไปบังเกิดเป็นเทพบุตรเสวยทิพยสมบัติอันโอฬารในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ใจความสำคัญและหลักธรรมที่สำคัญจากพระสูตรนี้ ได้แก่:

• ความกตัญญูกตเวที: แสดงถึงความจงรักภักดีและการระลึกถึงคุณความดีของกัณฐกม้าอัศวราชที่มีต่อพระศาสดา แม้ในย่านสถานะเทพบุตรก็ยังคงระลึกถึงและฝากความเคารพไปกราบทูลพระพุทธองค์
• อานุภาพแห่งปีติและศรัทธา: จิตที่เลื่อมใสและมีความปีติยินดีในกุศลกรรม (การได้ส่งเสด็จพระโพธิสัตว์) แม้จะเป็นเดรัจฉาน ก็สามารถนำพาให้ไปสู่สุคติโลกสวรรค์และได้รับทิพยสมบัติอันยิ่งใหญ่ได้
• การบรรลุธรรม: ภายหลังกัณฐกเทพบุตรได้เข้าเฝ้าพระศาสดาและฟังพระธรรมเทศนา ได้ชำระธรรมจักษุให้บริสุทธิ์ ละทิ้งความสงสัย (วิจิกิจฉา) และความยึดมั่นถือมั่น (ศีลพตปรามาส) บรรลุสู่ความเป็นพระอริยบุคคล