อุตติยเถรคาถา

อุตติยเถรคาถา เป็นบทธรรมภาษิตที่พระเถระได้กล่าวเตือนสติเกี่ยวกับการทำงานของ ผัสสะ และ อารมณ์ ที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของกิเลสในใจ โดยเน้นย้ำถึงกระบวนการที่มนุษย์มักตกเป็นเหยื่อของสิ่งที่มากระทบผ่านทางหู เมื่อเสียงมากระทบประสาทสัมผัส หากขาดการสำรวมระวัง สติ จะขาดหายไปในทันที ทำให้จิตไปจดจ่ออยู่กับนิมิตที่น่าพอใจ เมื่อจิตไปยึดติดในรสแห่งเสียงด้วยความ กำหนัดยินดี ความยึดมั่นถือมั่นจึงเกิดขึ้นเป็นลำดับขั้น

เนื้อหาหลักของพระสูตรนี้มุ่งชี้ให้เห็นโทษของการปล่อยจิตให้ไหลไปตามอำนาจของกิเลส ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้วัฏสงสารยืดยาวออกไป โดยมีประเด็นสรุปสำคัญดังนี้:

• ความประมาทของสติ: การสูญเสียความระลึกรู้เมื่อสัมผัสกับสิ่งเร้า (เสียง) ทำให้จิตเปิดรับอารมณ์ฝ่ายต่ำได้ง่าย
• การปรุงแต่งของจิต: เมื่อพบเจอกับสิ่งที่น่าพอใจ จิตจะเข้าไปเสวยอารมณ์ด้วยความหลงใหลและสร้างความยึดติด
• วงจรแห่งกิเลส: การปล่อยให้จิตพัวพันกับอารมณ์ที่น่าใคร่ จะส่งผลให้ กิเลส ทั้งหลายพอกพูนขึ้น จนกลายเป็นโซ่ตรวนที่ผูกมัดให้ต้องเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏต่อไปอย่างไม่รู้จบ

โดยสรุป พระเถระต้องการสอนให้ผู้ปฏิบัติธรรมหมั่น สำรวมอินทรีย์ เมื่อได้ยินเสียงหรือรับรู้อารมณ์ใดๆ ให้รู้เท่าทัน อย่าปล่อยให้จิตเข้าไปปรุงแต่งหรือสร้างความยึดติดจนกลายเป็นเครื่องมือของกิเลส เพื่อเป็นการตัดวงจรแห่งการเวียนว่ายตายเกิดและนำไปสู่ความหลุดพ้นในที่สุด