โกลิตสูตร

โกลิตสูตร เป็นพระสูตรหนึ่งที่ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค หมวดภิกขุสังยุตต์ ซึ่งกล่าวถึงเรื่องราวของพระมหาโมคคัลลานะ พระสูตรนี้เกิดขึ้น ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี.

เนื้อหาหลักของโกลิตสูตรเริ่มต้นเมื่อพระมหาโมคคัลลานะได้หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด และเกิดความคิดปริวิตกว่า "ดุษณีภาพอันประเสริฐ" นั้นเป็นอย่างไร ท่านได้พิจารณาเห็นว่า การที่วิตกและวิจารสงบระงับไป ภิกษุเข้าถึงทุติยฌาน มีความผ่องใสภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิอยู่ นี่แหละคือ "ดุษณีภาพอันประเสริฐ"

แม้จะเข้าถึงทุติยฌานแล้วก็ตาม พระมหาโมคคัลลานะก็ยังประสบว่าสัญญาและมนสิการที่เกิดร่วมกับวิตกย่อมฟุ้งขึ้นได้ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จเข้าไปหาท่านด้วยฤทธิ์ และตรัสเตือนว่า "โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์ เธออย่าประมาทดุษณีภาพอันประเสริฐ เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในดุษณีภาพอันประเสริฐ ทำจิตให้เป็นธรรมเอกผุดขึ้นในดุษณีภาพอันประเสริฐ ตั้งจิตมั่นไว้ในดุษณีภาพอันประเสริฐ"

หลังจากได้รับพุทธดำรัสแล้ว พระมหาโมคคัลลานะจึงได้ปฏิบัติตาม และสามารถบรรลุทุติยฌาน มีความผ่องใสภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิได้สำเร็จ พระสูตรนี้จึงเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงการทำสมาธิและการเจริญฌาน รวมถึงบทบาทของพระพุทธเจ้าในการชี้แนะและประคับประคองพระสาวกให้เข้าถึงความหลุดพ้น.