อโนตตัปปมูลกสูตร

ในอโนตตัปปมูลกสูตร สังยุตตนิกาย (SN 14.20) ซึ่งพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสอน ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ได้ทรงแสดงหลักธรรมสำคัญเกี่ยวกับการรวมกลุ่มและคบค้าสมาคมกันของหมู่สัตว์. พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกัน ย่อมรวมกันด้วยธาตุ (ธรรมชาติ) นั่นเอง.

พระพุทธองค์ทรงอธิบายโดยยกตัวอย่างและเปรียบเทียบให้เห็นชัดเจนถึงการดึงดูดซึ่งกันและกันระหว่างบุคคลที่มีลักษณะนิสัยและคุณธรรมที่คล้ายคลึงกัน. โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทรงเน้นที่ลักษณะของ "อโนตตัปปะ" ซึ่งหมายถึง ความไม่สะดุ้งกลัวต่อบาป ไม่เกรงกลัวต่อความผิด หรือความไม่ละอายต่อการทำชั่ว.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงว่า:

• ผู้ไม่มีความละอาย (อโนตตัปปะ) ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้ไม่มีความละอายด้วยกัน.
• ผู้ไม่สดับตรับฟัง (ไม่เรียนรู้) ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้ไม่สดับตรับฟังด้วยกัน.
• ผู้ไร้ปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้ไร้ปัญญาด้วยกัน.
• ผู้เกียจคร้าน ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้เกียจคร้านด้วยกัน.
• ผู้มีสติเลือนหาย (ไม่มีสติ) ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีสติเลือนหายด้วยกัน.

ในทางกลับกัน พระองค์ทรงแสดงการรวมกลุ่มของผู้มีคุณธรรมด้วยว่า:

• ผู้มีความละอาย (มีโอตตัปปะ) ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีความละอายด้วยกัน.
• ผู้สดับตรับฟัง (ผู้เรียนรู้) ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้สดับตรับฟังด้วยกัน.
• ผู้มีปัญญา ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีปัญญาด้วยกัน.
• ผู้มีความเพียร ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีความเพียรด้วยกัน.
• ผู้มีสติ ย่อมคบค้าสมาคมกับผู้มีสติด้วยกัน.

สาระสำคัญของอโนตตัปปมูลกสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นถึง "ธาตุ" หรือธรรมชาติที่ทำให้หมู่สัตว์คบค้าสมาคมกัน โดยธรรมชาติเหล่านี้ล้วนมาจากบุคลิกภาพ คุณธรรม หรือข้อบกพร่องทางจิตใจของแต่ละบุคคล. ผู้ที่มีอุปนิสัยคล้ายกันย่อมดึงดูดและรวมตัวเข้าหากัน ไม่ว่าจะเป็นไปในทางดีหรือร้าย. การเข้าใจหลักธรรมนี้จึงเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการเลือกคบมิตรและสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม เพื่อส่งเสริมการพัฒนาตนเองไปในทางที่ถูกที่ควร และให้ตนเองเจริญยิ่งขึ้นในธรรม.