อัตถิราคสูตร

อัตถิราคสูตร (สังยุตตนิกาย SN 12.64) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้เมืองสาวัตถี. พระองค์ทรงอธิบายถึง "อาหาร ๔ อย่าง" อันเป็นเครื่องหล่อเลี้ยงให้สัตว์โลกดำรงอยู่และแสวงหาภพชาติใหม่ ได้แก่ กวฬิงการาหาร (อาหารคำข้าว) ผัสสาหาร (อาหารคือผัสสะ) มโนสัญเจตนาหาร (อาหารคือเจตนาทางใจ) และวิญญาณาหาร (อาหารคือวิญญาณ).

พระพุทธองค์ทรงชี้แจงว่า หากมีความยินดี ความเพลิดเพลิน และความทะยานอยากในอาหารใดๆ ในบรรดาอาหารทั้งสี่นี้ วิญญาณย่อมตั้งมั่นและเจริญงอกงามในอาหารนั้น. เมื่อวิญญาณตั้งมั่นและเจริญงอกงาม ย่อมมีการหยั่งลงแห่งนามรูป นำไปสู่ความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย อันเป็นเหตุให้มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ท้ายที่สุดก็ต้องประสบกับ ชาติ ชรา มรณะ พร้อมด้วยความโศกเศร้า ความทุกข์ (ธุลีคือราคะ) และความคับแค้นใจ.

พระองค์ทรงเปรียบเทียบเรื่องนี้กับการที่ช่างย้อมหรือช่างเขียนสามารถสร้างสรรค์รูปภาพสตรีหรือบุรุษให้มีอวัยวะครบถ้วนบนผืนผ้าหรือผนังได้ หากมีสีและพื้นผิวรองรับ. ฉันใดก็ดี หากมีราคะในอาหาร วิญญาณย่อมตั้งมั่นและเจริญงอกงาม นำไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ.

ในทางตรงกันข้าม หากไม่มีความยินดี ความเพลิดเพลิน และความทะยานอยากในอาหารทั้งสี่ประการนั้น วิญญาณก็ย่อมไม่ตั้งมั่นและไม่งอกงามในอาหารเหล่านั้น. เมื่อวิญญาณไม่ตั้งมั่นและไม่งอกงาม นามรูปก็ไม่หยั่งลง สังขารทั้งหลายก็ไม่เจริญ การเกิดในภพใหม่ก็ไม่มี เมื่อไม่มีชาติ ชรา มรณะ ก็ย่อมปราศจากความโศกเศร้า ธุลี และความคับแค้นใจ. นี่คือหนทางแห่งการหลุดพ้นจากกองทุกข์ทั้งปวง.