อนุรุทธเถรคาถา

อนุรุทธเถรคาถา เป็นการพรรณนาถึงวิถีชีวิตและธรรมะปฏิบัติของ พระอนุรุทธเถระ ผู้เป็นพระสาวกผู้เลิศด้านทิพยจักษุ เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่การตัดสินใจละทิ้งชีวิตฆราวาสที่เพียบพร้อมด้วยความสุขทางโลก เพื่อมุ่งสู่การบวชและการฝึกฝนจิตใจจนบรรลุธรรมอันสูงสุด

หัวใจสำคัญของคำสอนและวัตรปฏิบัติของท่านประกอบด้วย:

• การละทิ้งความสุขทางโลก: ท่านสละชีวิตที่รายล้อมด้วยการขับร้อง ดนตรี และความสะดวกสบาย มาสู่การถือธุดงค์ เก็บผ้าจากกองขยะมาเย็บเป็นจีวร มุ่งเน้นความสันโดษและความมักน้อย
• การฝึกสมาธิภาวนา: ท่านเน้นย้ำถึงการปฏิบัติสมาธิอย่างแน่วแน่ การเอาชนะความง่วงเหงาหาวนอน และการดำรงตนด้วยความเพียรไม่ย่อท้อตลอดระยะเวลากว่าครึ่งศตวรรษ
• การบรรลุวิชชา 3: ท่านได้รับคำชี้แนะจากพระพุทธองค์ผ่านทางมโนมยิทธิ จนเข้าใจธรรมะอันเป็นเครื่องนำไปสู่ความไม่มีกิเลสเครื่องปรุงแต่งจิต (วิสังขาร) ทำให้ท่านระลึกชาติได้ และเห็นการจุติและอุบัติของเหล่าสัตว์ทั้งหลาย
• ความสำเร็จแห่งวิมุตติ: ท่านได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ผู้มีทิพยจักษุบริสุทธิ์ มีจิตตั้งมั่นในฌานสมาบัติ วางภาระหนักคือขันธ์ 5 ลงได้สำเร็จ และมีสติรู้แจ้งถึงการสิ้นสุดแห่งวัฏสงสาร ไม่ต้องกลับมาเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป

บทเถรคาถานี้แสดงให้เห็นถึงการเดินทางจากผู้ที่เคยเป็นกษัตริย์และเทพเจ้าในอดีตชาติ สู่การเป็นผู้ไร้กิเลสโดยสิ้นเชิง โดยท่านได้กำหนดวาระสุดท้ายของชีวิตไว้ที่หมู่บ้านเวฬุวา แคว้นวัชชี ภายใต้กอไผ่ ซึ่งเป็นสถานที่ที่ท่านจะดับขันธปรินิพพานอย่างสงบและสมบูรณ์