สัมมาสัมพุทธสูตรที่ ๖

สัมมาสัมพุทธสูตรที่ ๖ จากสังยุตตนิกาย พระสุตตันตปิฎก ขันธวารวรรค เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสอธิบายถึงเหตุแห่งการเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และความแตกต่างระหว่างพระองค์กับพระสาวกผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้อยู่ที่การอธิบายว่า พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงหลุดพ้นแล้ว เพราะความเบื่อหน่าย (นิพพิทา) ความคลายกำหนัด (วิราคะ) ความดับ (นิโรธ) และความไม่ถือมั่นในขันธ์ทั้ง ๕ อันได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ การไม่ยึดมั่นในสิ่งเหล่านี้ทำให้พ้นจากทุกข์และวัฏสงสาร ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ทำให้ได้ชื่อว่า "พระสัมมาสัมพุทธเจ้า"

พระพุทธองค์ยังทรงชี้ให้เห็นถึงข้อแตกต่างระหว่างพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากับภิกษุผู้หลุดพ้นด้วยปัญญาว่า แม้ภิกษุผู้หลุดพ้นด้วยปัญญาจะหลุดพ้นด้วยเหตุแห่งความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ และไม่ถือมั่นในขันธ์ ๕ เช่นกัน แต่พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นผู้ทำทางที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ทำให้รู้จักทางที่ไม่มีใครรู้จัก บอกทางที่ยังไม่มีใครบอก เป็นผู้รู้จักทาง รู้แจ้งทาง และฉลาดในทางนั้น ส่วนเหล่าพระสาวกนั้นเป็นผู้ดำเนินไปตามทางที่พระพุทธองค์ทรงค้นพบและชี้แนะแล้ว เป็นผู้ตามมาในภายหลัง ดังนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงเป็นผู้บุกเบิกและเป็นศาสดาผู้เปิดเผยหนทางแห่งการหลุดพ้นให้แก่สรรพสัตว์