ทัททรชาดก

ทัททรชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อสอนให้เห็นโทษของการอวดอ้างตนโดยปราศจากความสามารถที่แท้จริง โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้

มูลเหตุแห่งการแสดงธรรม: พระพุทธเจ้าทรงปรารภถึง พระโกกาลิกะ ผู้ที่มีความทะเยอทะยานอยากแสดงธรรมท่ามกลางสงฆ์ทั้งที่ตนไม่มีความรู้ความสามารถเพียงพอ เมื่อถึงเวลาปฏิบัติจริงกลับเกิดความประหม่าและไม่อาจกล่าวธรรมได้จนต้องอับอายขายหน้า พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าอดีตนิทานเพื่อเตือนสติว่าผู้ที่ไร้ความสามารถแต่ชอบอวดอ้างตนย่อมเปิดเผยความเขลาของตนให้ผู้อื่นรู้เสมอ

เนื้อหาชาดก: ในอดีตกาล ณ ภูเขาทัททระ มีพญาราชสีห์และบริวารอาศัยอยู่ วันหนึ่งราชสีห์ทั้งหลายได้เปล่งสีหนาทเล่นหัวกัน แต่มีสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งส่งเสียงหอนแทรกขึ้นมา ราชสีห์ทั้งหมดจึงนิ่งเฉยเสียเพราะรังเกียจชาติกำเนิดและเสียงของสัตว์ชั้นต่ำนั้น ลูกราชสีห์จึงถามบิดาว่าเหตุใดเหล่าราชสีห์ผู้ยิ่งใหญ่จึงต้องนิ่งเงียบเมื่อได้ยินเสียงสัตว์ตัวนั้น พญาราชสีห์จึงตอบว่านั่นคือเสียงของสุนัขจิ้งจอก ผู้ที่รังเกียจในชาติกำเนิดและฐานะจึงไม่ยอมส่งเสียงโต้ตอบด้วยให้เสียศักดิ์ศรี

ข้อคิดและคติธรรมจากชาดก:

• ความรู้ตน: บัณฑิตควรประเมินความสามารถของตนก่อนจะทำการใดๆ เพื่อป้องกันความอับอาย
• ความสงบนิ่ง: ผู้ที่มีความสูงส่งย่อมรู้จักเลือกที่จะไม่ตอบโต้กับผู้ที่ไม่มีภูมิธรรมหรือกิริยาที่เหมาะสม
• โทษของการอวดอ้าง: การพยายามทำในสิ่งที่เกินกำลังหรือเกินความรู้ความสามารถตนเอง มักจบลงด้วยการเปิดเผยความเขลาให้ปรากฏ

ในบทสรุปชาดกนี้ พระพุทธเจ้าทรงระบุว่า สุนัขจิ้งจอกในครั้งนั้นคือ พระโกกาลิกะ, ลูกราชสีห์คือ พระราหุล, และพญาราชสีห์คือ พระองค์เอง