ทุพภิยมักกฏชาดก

ทุพภิยมักกฏชาดก เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติเกี่ยวกับความอกตัญญูของพระเทวทัต โดยทรงยกเรื่องราวในอดีตชาติมาเปรียบเทียบกับพฤติกรรมในปัจจุบันของพระเทวทัตผู้ประทุษร้ายต่อผู้มีพระคุณ

เนื้อหาในชาดกกล่าวถึงพระโพธิสัตว์ในอดีตชาติ ซึ่งเกิดในตระกูลพราหมณ์ วันหนึ่งท่านได้พบลิงตัวหนึ่งที่กำลังหิวกระหายน้ำอย่างหนักจากการเดินทางไกล พระโพธิสัตว์ด้วยความเมตตาจึงตักน้ำในบ่อให้ลิงตัวนั้นดื่มจนอิ่มหนำสำราญ แต่แทนที่ลิงจะแสดงความขอบคุณหรือสำนึกในบุญคุณ มันกลับแสดงกิริยาลบหลู่และหลอกล่อพระโพธิสัตว์ เมื่อถูกพราหมณ์ตักเตือนถึงความไม่เหมาะสม ลิงตัวนั้นกลับแสดงสันดานดิบด้วยการกล่าวว่า "คนชั่วไม่รู้จักศีลธรรม" และกระทำการอกตัญญูด้วยการถ่ายอุจจาระรดศีรษะผู้มีพระคุณก่อนจะหนีเข้าป่าไป

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธเจ้าได้สรุปข้อคิดและคำสอนสำคัญสำหรับพุทธศาสนิกชน ดังนี้:

• โทษของการคบคนชั่ว: การให้ความช่วยเหลือแก่บุคคลที่ไม่มีศีลธรรมหรือไร้ความกตัญญูย่อมไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ใดๆ ซ้ำยังอาจนำภัยมาสู่ผู้ให้ได้
• สันดานของคนพาล: ผู้ที่ขาดความสำนึกในบุญคุณย่อมไม่เปลี่ยนแปลงพฤติกรรม แม้จะได้รับความเมตตาหรือความช่วยเหลือเพียงใดก็ตาม
• การเลือกคบคน: การคบหากับคนชั่วไม่ใช่เรื่องดี ไม่คบเสียเลยย่อมประเสริฐกว่า เพราะคนพาลมักตอบแทนความหวังดีด้วยการประทุษร้าย

พระพุทธองค์ทรงสรุปท้ายเรื่องว่า ลิงตัวนั้นในอดีตก็คือพระเทวทัต ส่วนพราหมณ์ผู้มีเมตตาคือพระองค์เอง การแสดงชาดกนี้เป็นเครื่องเตือนใจให้เห็นถึงภัยของการคบคนพาลและการยึดมั่นในความกตัญญูซึ่งเป็นเครื่องหมายของคนดี